Uzun süreli açlık
Uzun süreli açlık (İng. prolonged fasting), besin alımının günler boyunca kesilmesiyle ortaya çıkan metabolik uyum durumudur.
Etimoloji
Türkçe tanımlayıcı bir terimdir.
Klinik bağlam
Vücut, açlık süresine göre farklı yakıt kaynaklarına yönelir; bu geçişler öngörülebilir bir sıra izler.[1]
İlk saatlerde karaciğerdeki glikojen depoları kullanılır; bu depo bir gün içinde tükenir.
Ardından glukoneogenez devreye girer; amino asitlerden şeker üretilir ve kas kütlesi kaybedilir.
Günler ilerledikçe yağ dokusu baskın kaynak hâline gelir; keton üretimi artar.
Beynin ketonları kullanabilmesi, protein yıkımını yavaşlatır; bu uyum, yaşam süresini belirgin biçimde uzatır.
Bu düzenek, uzun açlığa dayanıklılığın temelidir ve evrimsel bir koruma sağlar.
Bu süreçte insülin düzeyi düşer, glukagon yükselir; hormonal denge yakıt geçişini yönetir.
Klinik açıdan en önemli tehlike, açlığın kendisinden çok yeniden beslenmedir.
Yeniden beslenme sendromu, uzun süre aç kalmış hastaya besin verilmesiyle ortaya çıkan yaşamı tehdit eden tablodur.
Karbonhidrat alımı insülin salınımını uyarır; fosfor, potasyum ve magnezyum hızla hücre içine kayar.
Bu kayma, ağır hipofosfatemi, hipokalemi ve hipomagnezemi oluşturur.
Fosfor düşüklüğü, hücre enerji üretimini bozar; solunum yetmezliği, kalp yetmezliği, nöbet ve ölüm görülebilir.
Bu nedenle sendrom, beslenmenin yararlı sanıldığı bir anda ortaya çıkar ve gözden kaçar.
Bu tuzak, alanın en kritik bilgisidir.
Riskli gruplar arasında uzun süre aç kalanlar, anoreksiya nervoza hastaları, alkol kullananlar, obezite cerrahisi sonrası hastalar ve ağır malnütrisyonu olanlar bulunur.
Korunmada beslenme yavaş başlatılır ve kademeli artırılır; bu ilke bilinen en etkili önlemdir.
Elektrolitler beslenmeden önce ölçülmeli ve düzeltilmelidir; ancak beslenmenin geciktirilmesi de zararlıdır.
Tiyamin, beslenmeden önce verilmelidir; karbonhidrat yüklenmesi eksikliği ortaya çıkarır.
Bu uygulama, Wernicke ensefalopatisini önler ve zorunludur.
Elektrolitler ilk günlerde günlük olarak izlenmelidir; düşüşler beklenen bir seyirdir.
Uzun açlıkta ayrıca safra kesesinde çamur oluşumu ve taş gelişimi görülür.
Bağırsak mukozası incelme gösterir; bu nedenle erken enteral beslenme, mümkün olduğunda tercih edilir.
Açlık ketoasidozu, özellikle gebelikte ve emzirme döneminde daha kolay gelişir.
Eş anlamlılar
- Uzamış açlık
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Loscalzo J ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, 2022.