Pıhtı
Pıhtı (İng. clot; Lat. thrombus), kan hücrelerinin fibrin ağı içinde tutulmasıyla oluşan katı kütledir.
Etimoloji
Türkçe kökenlidir; Latince karşılığı thrombustur.
Klinik bağlam
Oluşum, birbirini izleyen üç aşamaya dayanır.[1]
Önce damar büzülür, ardından trombositler yapışarak geçici tıkaç oluşturur.
Son aşamada pıhtılaşma yolağı etkinleşir ve fibrin ağı bu tıkacı sağlamlaştırır.
Bu iki basamaklı yapı, klinik açıdan belirleyicidir.
Trombosit bozukluklarında yüzeysel kanamalar öndedir; deride nokta kanamalar ve mukoza kanamaları görülür.
Pıhtılaşma faktörü eksikliklerinde ise eklem ve kas içi kanamalar tipiktir.
Bu ayrım, kanama öyküsünün değerlendirilmesinde en değerli bilgidir.
Pıhtı oluşumunu belirleyen üç etken, Virchow üçlemesi olarak adlandırılır.
Bunlar damar duvarı hasarı, akımın yavaşlaması ve kanın pıhtılaşma eğiliminin artmasıdır.
Bu çerçeve, tromboz riskinin neden bu kadar farklı durumlarda arttığını açıklar.
Hareketsizlik, cerrahi, gebelik, kanser ve kalıtsal eğilimler bu üçleme üzerinden etkir.
Pıhtının yapısı, oluştuğu yere göre farklıdır; bu ayrım tedaviyi belirler.
Atardamarda oluşan pıhtı, hızlı akım nedeniyle trombositten zengindir ve beyaz görünür.
Bu nedenle atardamar hastalıklarında antiagregan ilaçlar ön plandadır.
Toplardamarda oluşan pıhtı ise yavaş akım nedeniyle fibrin ve alyuvardan zengindir; kırmızı görünür.
Bu nedenle toplardamar trombozunda antikoagülan ilaçlar kullanılır.
Bu ayrım, ilaç seçiminin temel mantığını oluşturur.
Vücut, pıhtıyı sınırlayan doğal düzeneklere sahiptir.
Antitrombin, protein C ve protein S bu düzeneklerin başında gelir.
Bu proteinlerin eksikliği, kalıtsal tromboz eğilimine yol açar.
Fibrinoliz sistemi, oluşan pıhtıyı çözer; plazmin bu görevi üstlenir.
D-dimer, bu çözülmenin ürünüdür ve pıhtı varlığının dolaylı göstergesidir.
Ancak birçok durumda yükselir; enfeksiyon, gebelik, cerrahi ve ileri yaş bu kapsamdadır.
Bu nedenle yüksek D-dimer tanı koydurmaz; asıl değeri düşük olasılıklı hastada tanıyı dışlamaktır.
Bu kavrayış, testin doğru kullanımının temelidir.
Pıhtının yerinden kopması emboliye yol açar.
Eş anlamlılar
- Trombüs
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Hoffman R ve ark., Hematology: Basic Principles and Practice, 8. baskı, 2023.