Reperfüzyon
Reperfüzyon (İng. reperfusion), kesilmiş kan akımının bir dokuya yeniden sağlanmasıdır.
Etimoloji
Latince re- (yeniden) ön eki ile perfundere (üzerine dökmek) fiilinden türetilmiştir.
Klinik bağlam
İskemik dokunun kurtarılması, akımın yeniden sağlanmasına bağlıdır. Miyokart enfarktüsü, inme ve uzuv iskemisinde tedavinin temel hedefi budur; zaman belirleyicidir ve gecikme geri dönüşsüz doku kaybı doğurur.[1]
Ancak akımın geri dönmesi kendi başına ek hasar da oluşturur; bu duruma reperfüzyon hasarı denir. Oksijenin yeniden gelmesiyle serbest oksijen kökleri üretilir, hücre içi kalsiyum yükselir, mitokondri geçirgenlik gözeneği açılır, iltihabi hücreler bölgeye toplanır ve kompleman sistemi etkinleşir. Sonuçta iskemi sırasında canlı kalabilmiş hücrelerin bir bölümü de ölür.
Bu paradoks, alanın temel kavramıdır: akımın geri dönmesi zorunludur, ancak zararsız değildir.
Kalpte, damarın açılmasından sonra ritim bozuklukları görülebilir; hızlanmış idiyoventriküler ritim, başarılı açılmanın göstergesi kabul edilir ve genellikle tedavi gerektirmez. Ayrıca kalp kasının geçici olarak kasılma gücünü yitirdiği sersemlemiş miyokart tablosu ortaya çıkabilir; bu durum günler içinde düzelir ve kalıcı hasarla karıştırılmamalıdır.
Bir diğer önemli kavram, damarın açılmasına karşın doku düzeyinde akımın sağlanamamasıdır. Mikrodolaşımın tıkanması nedeniyle görülen bu durum, kötü gidişle ilişkilidir.
Uzuv iskemisinde akımın geri dönmesi sistemik sonuçlar doğurur. Kas dokusundan salınan potasyum, miyoglobin, fosfat ve asit kana geçer; hiperkalemi, metabolik asidoz, ritim bozukluğu ve akut böbrek hasarı gelişir. Bu tablo rabdomiyoliz ile birlikte değerlendirilir ve turnike kaldırılmadan önce hazırlık yapılmasını gerektirir.
Ayrıca ödem gelişimi nedeniyle bölmesel sendrom ortaya çıkabilir; muayene bulgularıyla orantısız ağrı, en erken uyarıdır ve acil fasyotomi gerektirir.
Beyinde ise akımın geri dönmesi kanamalı dönüşüm riski taşır; bu risk, geniş enfarkt alanı ve trombolitik tedavi ile artar. Ayrıca hızlı kan basıncı düşüşünden kaçınılması, özdüzenlemenin bozulduğu dokuda ek hasarı önler.
Bağırsak iskemisinde akımın geri dönmesi, bakteri ve toksinlerin dolaşıma geçmesine yol açarak sistemik yangısal yanıt oluşturur.
Hasarın azaltılmasına yönelik yaklaşımlar araştırılmaktadır; iskemik ön koşullama ve kademeli akım sağlanması gibi yöntemler denenmiş, klinik yarar sınırlı kalmıştır. Bugün için en etkili strateji, iskemi süresini kısaltmaktır.
Organ naklinde de aynı süreç geçerlidir; soğuk iskemi süresinin kısaltılması ve organ koruma yöntemleri, greft işlevini doğrudan etkiler.
Eş anlamlılar
- Yeniden kanlanma
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Libby P ve ark. (ed.), Braunwald's Heart Disease, 12. baskı, 2021.