Romatizmal ateş

Romatizmal ateş (İng. rheumatic fever), A grubu streptokok boğaz enfeksiyonu sonrası gelişen, bağışıklık aracılı sistemik iltihabi hastalıktır.

Etimoloji

Yunanca rheuma (akış) sözcüğünden türeyen romatizma terimi ile ateş sözcüğünün birleşimidir.

Hastalık, bakteri antijenleri ile insan dokularının benzerliğine dayanır; bu olguya moleküler benzerlik denir.^[1]

Bakteriye karşı geliştirilen antikorlar, kalp kapakları, eklemler, deri ve sinir dokusuyla çapraz tepki verir.

Bu nedenle hastalık, enfeksiyonun kendisinden değil, ona verilen yanıttan kaynaklanır.

Belirtiler, boğaz enfeksiyonundan birkaç hafta sonra ortaya çıkar; bu gecikme tanısal açıdan önemlidir.

Bu ara dönem, hastanın enfeksiyonu unutmasına ve bağlantının kurulamamasına yol açar.

Bu nedenle öyküde geçirilmiş boğaz enfeksiyonu özellikle sorgulanmalıdır.

Yalnızca boğaz enfeksiyonu hastalığa yol açar; deri enfeksiyonları bu tabloyu oluşturmaz.

Bu ayrım, streptokok sonrası glomerülonefritten farklıdır ve karıştırılmamalıdır.

Tanı, Jones ölçütlerine dayanır; büyük ve küçük bulgular birlikte değerlendirilir.

Büyük bulgular kardit, gezici eklem iltihabı, kore, deri altı düğümler ve halka biçimli döküntüdür.

Eklem tutulumu gezicidir; bir eklemden diğerine geçer ve kalıcı hasar bırakmaz.

Bu geçicilik, eklem bulgusunun en ayırt edici özelliğidir.

Buna karşın kalp tutulumu kalıcı hasar bırakır; bu karşıtlık hastalığın özünü oluşturur.

Bu nedenle hastalık, "eklemleri yalar, kalbi ısırır" biçiminde tanımlanır.

Kardit, en ciddi bulgudur; en sık mitral kapak, ardından aort kapağı etkilenir.

Akut dönemde yetmezlik, uzun dönemde ise darlık gelişir.

Bu darlık, romatizmal kalp hastalığının temel sonucudur ve yıllar sonra ortaya çıkar.

Sydenham koresi, istemsiz hareketler ve duygusal değişkenlikle belirir; aylar sonra bile görülebilir.

Bu geç bulgu, tek başına tanı koydurabilir.

Tedavide iltihabın baskılanması ve streptokokun eradikasyonu birlikte yapılır.

Ancak asıl belirleyici olan ikincil korunmadır; bu, hastalığın yönetiminde en kritik adımdır.

Düzenli aralıklarla uygulanan uzun etkili penisilin, yeni atakları önler.

Bu korunma yıllarca, kalp tutulumu varsa daha uzun süre sürdürülmelidir.

Uygulamanın aksatılması, yineleyen ataklarla kalp hasarının ilerlemesine yol açar.