Farenjit

Farenjit (İng. pharyngitis; Yun. pharynx yutak), yutak mukozasının iltihaplanmasıdır.

Etimoloji

Yunanca pharynx (yutak) sözcüğüne iltihabı belirten -itis ekinin getirilmesiyle oluşmuştur.

Olguların büyük bölümü viral kökenlidir; bu gerçek, tedavi yaklaşımının temelini oluşturur.^[1]

Viral tabloda burun akıntısı, öksürük, ses kısıklığı ve konjonktivit eşlik eder.

Bu bulguların varlığı, bakteriyel nedeni büyük ölçüde dışlar; öksürük özellikle güçlü bir ipucudur.

Bakteriyel farenjitin başlıca etkeni A grubu streptokoktur.

Bu ayrımın önemi, antibiyotik tedavisinin yalnızca bakteriyel olguda gerekli olmasıdır.

Klinik skorlar bu ayrımda kullanılır; ateş, bademcik eksudası, ön boyun lenf düğümü hassasiyeti, öksürüğün bulunmaması ve yaş puanlanır.

Düşük skorlu hastada ne test ne antibiyotik gerekir; bu yaklaşım gereksiz kullanımı belirgin biçimde azaltır.

Yüksek skorlu hastada hızlı antijen testi ya da kültür yapılır.

Klinik görünüme dayanarak antibiyotik başlanması, en sık yapılan hatadır ve direnç gelişimine katkıda bulunur.

Antibiyotik tedavisinin asıl amacı, belirtileri kısaltmak değil akut romatizmal ateşi önlemektir.

Bu koruma, belirtilerin başlangıcından sonraki günler içinde başlanan tedaviyle de sağlanır; bu bilgi acele etmeyi gereksiz kılar.

Buna karşın tedavi, streptokok sonrası glomerülonefrit gelişimini önlemez; bu ayrım sıklıkla bilinmez.

Ayırıcı tanıda dikkat gerektiren tablolar vardır.

Enfeksiyöz mononükleozda bademcikler belirgin biçimde büyür, boyunda yaygın lenf düğümü büyümesi ve dalak büyümesi görülür.

Bu hastalarda amoksisilin verilmesi yaygın döküntüye yol açar; bu bulgu tanıyı düşündürür.

Ayrıca dalak büyümesi nedeniyle temas sporlarından kaçınılmalıdır.

Yaşamı tehdit eden tabloların tanınması kritiktir; bu, alanın en önemli güvenlik konusudur.

Salya akıtma, sesin boğuklaşması, ağzı açamama ve solunum sıkıntısı uyarıcı bulgulardır.

Bu bulgular bademcik çevresi apse, epiglottit ve retrofaringeal apse olasılığını düşündürür.

Boğaz ağrısıyla orantısız ağır genel durum ve tek yanlı boyun ağrısı, Lemierre sendromunu akla getirmelidir.

Cinsel yolla bulaşan etkenler de farenjit yapabilir; öykü sorgulanmalıdır.

Tedavi büyük ölçüde belirtiye yöneliktir; ağrı kesiciler, sıvı alımı ve tuzlu su gargarası önerilir.

Bakteriyel olguda penisilin grubu antibiyotikler ilk seçenektir.

↑ Bennett JE ve ark. (ed.), Mandell, Douglas, and Bennett's Principles and Practice of Infectious Diseases, 9. baskı, 2020.