Kızıl
Kızıl (İng. scarlet fever), A grubu beta hemolitik streptokokların ürettiği toksine bağlı, boğaz enfeksiyonuna eşlik eden döküntülü hastalıktır.
Etimoloji
Türkçe "kızıl" sözcüğü döküntünün rengini anlatır; İngilizce scarlet fever de aynı anlamdadır.
Klinik bağlam
Hastalık, Streptococcus pyogenes bakterisinin salgıladığı eritrojenik toksine karşı gelişen aşırı duyarlılık tepkisiyle oluşur.[1]
Bu nedenle döküntü, bakterinin kendisinden değil toksininden kaynaklanır; toksine karşı bağışıklık geliştikten sonra aynı kişide yinelemesi seyrektir.
En sık okul çağı çocuklarında görülür; kaynak genellikle streptokoksik farenjittir.
Klinik tablo boğaz ağrısı, ateş, yutma güçlüğü ve boyunda lenf düğümü büyümesiyle başlar.
Döküntü bir iki gün içinde ortaya çıkar; ince taneli, zımpara kâğıdı benzeri dokunuşuyla tanınır.
Bu dokunma özelliği, tanının en ayırt edici bulgusudur ve görsel değerlendirmeden daha güvenilirdir.
Döküntü boyun ve gövdeden başlar, kıvrım bölgelerinde yoğunlaşır; koltuk altı ve dirsek içinde çizgisel koyulaşmalar görülür.
Ağız çevresinin soluk kalması tipiktir; buna karşın yanaklar kızarıktır.
Dil önce beyaz örtülü, sonra kırmızı ve belirgin papilli görünüm alır; çilek dili olarak adlandırılır.
İyileşme döneminde derinin, özellikle el ve ayak parmaklarının soyulması görülür; bu bulgu geç dönemde tanı koydurabilir.
Tanı, boğaz kültürü ya da hızlı antijen testiyle doğrulanır.
Klinik görünüme dayanarak antibiyotik başlanması yaygın bir hatadır; viral farenjitler de benzer bulgular verebilir.
Tedavide penisilin grubu antibiyotikler ilk seçenektir; alerji durumunda alternatifler kullanılır.
Tedavinin amacı yalnızca belirtileri kısaltmak değildir; asıl hedef akut romatizmal ateşi önlemektir.
Bu önleme etkisi, tedavinin başlangıcından sonraki günler içinde bile geçerlidir; bu bilgi, geç tanı konan olgularda tedaviyi anlamlı kılar.
Buna karşın antibiyotik tedavisi, streptokok sonrası glomerülonefrit gelişimini önlemez; bu ayrım sıklıkla bilinmez.
Tedavi süresinin tamamlanmaması, yineleme ve komplikasyon riskini artırır.
Erken komplikasyonlar arasında bademcik çevresi apse, orta kulak iltihabı ve sinüzit bulunur.
Bakterinin daha ağır tablolara yol açan biçimleri, toksik şok sendromuna ve nekrotizan yumuşak doku enfeksiyonuna neden olabilir.
Etkili tedaviden sonraki bir gün içinde bulaştırıcılık büyük ölçüde ortadan kalkar; okula dönüş bu ölçüte göre planlanır.
Ayırıcı tanıda kızamık, kızamıkçık, ilaç döküntüsü ve Kawasaki hastalığı yer alır.
Eş anlamlılar
- Skarlatina
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Bennett JE ve ark. (ed.), Mandell, Douglas, and Bennett's Principles and Practice of Infectious Diseases, 9. baskı, 2020.