Döküntü
Döküntü (İng. rash; Lat. exanthema), deride yaygın ya da sınırlı biçimde ortaya çıkan renk, doku veya kabartı değişikliğidir.
Etimoloji
Türkçe dökülmek eyleminden türetilmiştir; Yunanca exanthema (dışa çıkan) karşılığı kullanılır.
Klinik bağlam
Değerlendirmede lezyonun temel biçimi belirlenir: düz renk değişikliği makül, kabarık katı lezyon papül, içi berrak sıvı dolu vezikül, iltihaplı sıvı içeren püstül, geniş kabarık plak, deri altı kanamaya bağlı basmakla solmayan peteşi ve purpura. Bu ayrım, tanının ilk ve en önemli adımıdır.[1]
Basmakla solup solmama ayrımı hayat kurtarıcıdır. Solmayan döküntü damar dışına kan çıkışını gösterir; ateşle birlikte olduğunda meningokoksemi, ağır sepsis, yaygın damar içi pıhtılaşma ve trombositopeni düşünülmelidir. Bu tabloda antibiyotik tedavisi tanı beklenmeden başlatılır; gecikme saatler içinde ölümcül olabilir.
Bulaşıcı nedenler geniştir. Kızamıkta döküntü kulak arkasından başlar ve aşağı yayılır, ağız içindeki Koplik lekeleri tanı koydurur. Su çiçeğinde farklı evrelerdeki lezyonlar bir arada bulunur. Kızılda zımpara kâğıdı görünümü ve çilek dili tipiktir. Sifilizin ikincil döneminde avuç içi ve ayak tabanını tutan döküntü ayırıcıdır; bu bölgelerin tutulması Kayalık Dağlar benekli ateşi ve el-ayak-ağız hastalığında da görülür.
İlaca bağlı döküntüler sık karşılaşılan bir gruptur. Basit makülopapüler tepkime çoğu kez zararsızdır; ancak bazı bulgular ağır tabloyu haber verir: mukoza tutulumu, deride ağrı, hedef benzeri lezyonlar, yüzde ödem, deri soyulması, ateş ve lenfadenopati. Bu bulgular Stevens-Johnson sendromu, toksik epidermal nekroliz ve ilaç ilişkili eozinofili ve sistemik belirtiler sendromu açısından uyarıcıdır; ilaç hemen kesilir ve hasta ileri merkezde izlenir.
En önemli klinik tuzak, ağır ilaç tepkimelerinin başlangıçta sıradan bir döküntü gibi görünmesidir. Bir diğer tuzak, penisilin alerjisi kaydının gerçekte viral döküntüye dayanmasıdır; bu yanlış kayıt, hastanın yaşam boyu daha geniş spektrumlu ve daha zararlı antibiyotik almasına yol açar.
Ürtiker, kaşıntılı ve kaybolup yeniden çıkan kabarıklıklarla seyreder; solunum sıkıntısı, dilde şişlik ya da dolaşım bozukluğu eşlik ediyorsa anafilaksi söz konusudur ve acil tedavi gerekir.
Bulaşıcı olmayan nedenler arasında atopik dermatit, psöriyazis, kontakt dermatit, sistemik lupus eritematozus, vaskülit ve dermatomiyozit sayılır.
Öyküde başlangıç yeri ve yayılım biçimi, kaşıntı, ateş, yeni ilaçlar, seyahat, hayvan ve kene teması, cinsel öykü, aşı durumu ve benzer yakınması olan kişiler sorgulanır. Muayenede mukozalar, avuç içi, ayak tabanı, saçlı deri ve genital bölge mutlaka değerlendirilir; bu bölgelerin atlanması tanıyı kaçırmanın en sık nedenidir.
Tanıda çoğu kez klinik yeterlidir; kuşkulu olgularda biyopsi, serolojik testler ve mikrobiyolojik incelemeler kullanılır.
Eş anlamlılar
- Ekzantem
- Kızarıklık
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Kang S ve ark. (ed.), Fitzpatrick's Dermatology, 9. baskı, 2019.