İlaç alerjisi

İlaç alerjisi (İng. drug allergy), bir ilaca karşı bağışıklık sistemi aracılığıyla gelişen aşırı duyarlılık tepkimesidir.

Etimoloji

Türkçe ilaç sözcüğü ile Yunanca allos (başka) ve ergon (iş, tepki) köklerinden türeyen alerji teriminin birleşimidir.

Klinik bağlam

Tüm istenmeyen ilaç etkileri alerji değildir. Doza bağlı ve öngörülebilir yan etkiler, hoşgörüsüzlük ve idiyosenkratik tepkimeler ayrı kavramlardır. Alerji, bağışıklık aracılı olması ve dozdan bağımsız gelişebilmesiyle ayrılır. Bu ayrımın yapılmaması, hastaların gereksiz yere ilaçtan yoksun kalmasına yol açar.

Tepkimeler zamanlamaya göre iki grupta değerlendirilir. Hızlı tipte tepkimeler genellikle bir saat içinde ortaya çıkar; ürtiker, anjiyoödem, bronkospazm ve anafilaksi görülür ve immünoglobulin E aracılıdır. Gecikmiş tepkimeler saatler-günler sonra gelişir; makülopapüler döküntü en sık biçimdir.

Ağır gecikmiş tepkimelerin tanınması yaşamsaldır: Stevens-Johnson sendromu, toksik epidermal nekroliz, ilaç ilişkili eozinofili ve sistemik belirtiler sendromu ile akut generalize ekzantematöz püstüloz. Uyarıcı bulgular mukoza tutulumu, deride ağrı, yüzde ödem, ateş, lenfadenopati ve organ tutulumudur.

Bu ayrım tedaviyi belirler. Hızlı tipte tepkimelerde gerekli durumlarda desensitizasyon uygulanabilir; buna karşılık ağır gecikmiş tepkimelerde ilaç kesin biçimde kullanılmaz ve desensitizasyon yapılmaz. Bu kural, alanın en kritik güvenlik ilkesidir.

Penisilin alerjisi kaydı, en yaygın ve en sorunlu örnektir. Kendini alerjik bildiren kişilerin büyük çoğunluğunda gerçek alerji yoktur; kayıtların çoğu çocuklukta geçirilen viral döküntülere ya da hatırlanmayan olaylara dayanır. Bu yanlış kayıt, hastaların daha geniş etkili ve daha zararlı antibiyotik almasına, dirençli mikroorganizma taşıyıcılığına ve daha kötü sonuçlara yol açar.

Bu nedenle alerji öyküsünün ayrıntılı sorgulanması gerekir: tepkimenin ne zaman olduğu, ilaçtan ne kadar süre sonra başladığı, döküntünün niteliği, solunum ve dolaşım bulgularının bulunup bulunmadığı ve hastanın sonradan benzer ilaç kullanıp kullanmadığı.

Sefalosporinlerle çapraz alerji riskinin, eskiden sanıldığından çok daha düşük olduğu gösterilmiştir; belirleyici olan yan zincir benzerliğidir.

Ester ve amid yapılı lokal anestezikler arasında çapraz alerji beklenmez; ester grubu tepkimelerinden para-aminobenzoik asit sorumludur.

Bazı tepkimeler alerji taklidi yapar. Enfeksiyöz mononükleoz sırasında ampisilin verilmesiyle ortaya çıkan döküntü, gerçek alerji değildir. Vankomisinin hızlı infüzyonunda görülen kızarıklık, histamin salınımına bağlıdır ve infüzyon hızının azaltılmasıyla önlenir. Kontrast maddelere bağlı tepkimelerin çoğu da bağışıklık aracılı değildir.

Değerlendirmede deri testleri, özgül antikor ölçümü ve denetimli ilaç provokasyonu kullanılır; provokasyon, tanıyı kesinleştiren en güvenilir yöntemdir.

Doğrulanan alerjiler kayıtlara açıkça yazılmalı, doğrulanmayanlar ise kaldırılmalıdır; bu düzeltme, hasta güvenliğini artıran en etkili girişimlerdendir.

Eş anlamlılar

• İlaç aşırı duyarlılığı

İlgili terimler

• Anafilaksi
• Penisilin
• Desensitizasyon
• Yan etki
• Döküntü