Desensitizasyon

Desensitizasyon (İng. desensitization), bir ilaca ya da alerjene karşı duyarlılığı geçici veya kalıcı olarak azaltmak amacıyla artan dozlarla yapılan denetimli uygulamadır.

Etimoloji

Latince de- (uzaklaştırma) ön eki ile sensus (duyu, duyarlılık) kökünden türetilmiş İngilizce terimden alınmıştır.

Klinik bağlam

İşlemin amacı, gerekli bir ilacın alerjik tepkime nedeniyle kullanılamadığı durumlarda tedaviye devam edebilmektir. Çok küçük bir dozla başlanır ve belirli aralıklarla doz katlanarak hedef doza ulaşılır; her basamak arasında hasta yakından izlenir.

Mekanizması tam aydınlatılmamıştır; mast hücresi ve bazofillerin denetimli, eşik altı uyarımla tepkisiz duruma getirilmesi ve almaç düzeyinde değişiklikler sorumlu tutulur. Bu nedenle oluşan koruma İmmünoglobulin E aracılı tepkimelere özgüdür ve geçicidir.

En önemli kural, sağlanan korumanın ilaç kesildiğinde kaybolmasıdır. Genellikle bir–iki günlük aradan sonra duyarlılık geri döner ve işlemin yinelenmesi gerekir. Bu ayrıntının bilinmemesi, ara verilen tedavinin yeniden başlanmasında ağır tepkimelere yol açar.

Sık uygulandığı durumlar arasında penisilin alerjisi olan hastada nörosifiliz ya da gebelikte sifiliz tedavisi, aspirin duyarlılığı olan hastada koroner hastalık nedeniyle antiagregan gereksinimi, kemoterapi ilaçlarına ve monoklonal antikorlara karşı gelişen tepkimeler ve insülin alerjisi sayılabilir.

Aspirinle yapılan uygulamanın ayrı bir yeri vardır: aspirinle alevlenen solunum yolu hastalığında işlem yalnızca ilacın kullanılabilmesini sağlamaz, nazal polip ve astım seyrini de iyileştirir.

İşlem yalnızca hızlı tipte, immünoglobulin E aracılı tepkimelerde uygulanır. Ağır gecikmiş tepkimelerde — Stevens-Johnson sendromu, toksik epidermal nekroliz, ilaç ilişkili eozinofili ve sistemik belirtiler sendromu, ilaca bağlı hemolitik anemi ve vaskülit — kesinlikle yapılmaz; bu durumlarda ölümcül alevlenme görülebilir. Bu, alanın en kritik güvenlik kuralıdır.

Uygulama, canlandırma donanımının bulunduğu ortamda, deneyimli ekiple ve anafilaksi hazırlığıyla yapılır. İşlem sırasında hafif ürtiker ve kaşıntı sık görülür; bu bulgular işlemin durdurulmasını değil, basamak yavaşlatılmasını gerektirir. Beta blokerler ve anjiyotensin dönüştürücü enzim engelleyicileri, olası tepkimenin tedavisini güçleştirdiğinden önceden gözden geçirilir.

Terim, alerjenle bağışıklık tedavisi için de kullanılır; ancak orada amaç kalıcı hoşgörü sağlamaktır ve süreç aylarca sürer. İki kullanım karıştırılmamalıdır.

Eş anlamlılar

• Duyarsızlaştırma
• İlaç hoşgörüsü sağlama

İlgili terimler

• Alerji
• Anafilaksi
• İlaç alerjisi
• İmmünoglobulin E
• Mast hücresi