Peteşi

Peteşi (İng. petechia), deri ve mukozalarda görülen, bası ile solmayan, nokta biçimindeki küçük kanamalardır.

Etimoloji

İtalyanca petecchia (leke, benek) sözcüğünden gelir.

Lezyonlar, kılcal damarlardan doku içine sızan kanı yansıtır; bu nedenle bası ile solmaz.^[1]

Bu solmama özelliği, tanısal ayrımın temelidir; damar genişlemesine bağlı kızarıklıklar bası ile solar.

Muayenede cam bastırma yöntemiyle bu ayrım kolayca yapılır; bu basit uygulama son derece değerlidir.

Boyuta göre adlandırma değişir; daha büyük lezyonlar purpura, geniş alanlar ise ekimoz olarak adlandırılır.

Nedenler iki ana grupta toplanır: trombosit ve damar kaynaklı sorunlar.

Trombosit sayısının azalması en sık nedendir; kemik iliği baskılanması, bağışıklık aracılı yıkım, ilaçlar ve hipersplenizm sayılabilir.

Trombosit sayısı normalken işlev bozukluğu da kanama yapar; böbrek yetmezliği ve bazı ilaçlar bu duruma yol açar.

Damar kaynaklı nedenler arasında vaskülitler, C vitamini eksikliği ve yaşlılıkta görülen damar kırılganlığı bulunur.

Yaşlıda ön kolda görülen morarmalar zararsızdır ve tedavi gerektirmez; bu ayrım gereksiz incelemeyi önler.

Mekanik nedenler de vardır; şiddetli öksürük, kusma ve zorlanma sonrası yüz ve göz çevresinde ortaya çıkabilir.

Bu dağılım tanısaldır ve genellikle iyi huyludur; boyun üstünde sınırlı kalması tipiktir.

Turnike bağlanan bölgede oluşması da mekanik kaynaklıdır.

En kritik klinik durum, ateşle birlikte görülen ve hızla yayılan lezyonlardır.

Bu birliktelik, meningokok enfeksiyonunu düşündürmeli ve acil olarak ele alınmalıdır.

Bu tabloda tedavinin gecikmesi ölümcüldür; kuşkulanıldığında antibiyotik, incelemeler beklenmeden başlatılmalıdır.

Bu kural, alanın en önemli uygulama ilkesidir.

Ateş ve döküntüyle başvuran hastada lezyonların hızla artması, yayılması ve birleşmesi kötüleşme göstergesidir.

Diğer ciddi nedenler arasında yaygın damar içi pıhtılaşma, trombotik trombositopenik purpura ve akut lösemi bulunur.

Kalp kapağı enfeksiyonunda tırnak altında çizgisel kanamalar ve mukozalarda lezyonlar görülür.

Değerlendirmede kan sayımı, periferik yayma ve pıhtılaşma testleri ilk basamağı oluşturur.

Periferik yayma, hem trombosit sayısını doğrular hem de parçalanmış alyuvarları göstererek mikroanjiyopatiyi ortaya koyar.

Bu inceleme, otomatik sayımın yanıltıcı olabildiği durumlarda belirleyicidir; tüpte kümeleşme yalancı düşüklük yapabilir.

Çocuk istismarında da olağan dışı yerleşimli lezyonlar görülebilir; öykü ile uyumsuzluk dikkat gerektirir.