Su çiçeği

Su çiçeği (İng. chickenpox), varisella-zoster virüsünün birincil enfeksiyonu sonucu gelişen, yaygın kaşıntılı veziküler döküntüyle seyreden bulaşıcı hastalıktır.

Etimoloji

Döküntüdeki berrak sıvı dolu keseciklerin görünümünden adlandırılmıştır.

Klinik bağlam

Bulaş, solunum yolu ve lezyon içeriğiyle temas yoluyla gerçekleşir. Virüs havada asılı kalabilen partiküllerle yayıldığından bulaşıcılığı çok yüksektir; bu nedenle hastanede havayolu izolasyonu ile temas önlemlerinin birlikte uygulanması gerekir. Standart damlacık önlemlerinin yeterli sanılması, hastane içi salgınların önemli nedenidir. Hasta, döküntüden birkaç gün önce başlayarak tüm lezyonlar kabuklanana dek bulaştırıcıdır.

Klinik tabloda ateş ve halsizliğin ardından gövdeden başlayıp yüz ve ekstremitelere yayılan kaşıntılı döküntü ortaya çıkar. Ayırt edici özellik, farklı evrelerdeki lezyonların — makül, papül, vezikül ve kabuk — aynı anda bir arada bulunmasıdır. Saçlı deri ve mukozalarda da lezyon görülmesi tipiktir.

Çocuklukta hastalık çoğunlukla iyi seyreder. Buna karşılık erişkinde, gebede ve bağışıklığı baskılanmış kişilerde ağır seyreder; bu grupların ayırt edilmesi tedavi kararını belirler.

Erişkinde en önemli komplikasyon varisella pnömonisidir; sigara içenlerde ve gebelerde risk yüksektir, solunum yetmezliğine ilerleyebilir. Döküntüyle birlikte öksürük ve nefes darlığı gelişmesi acil değerlendirme gerektirir. Diğer komplikasyonlar lezyonların bakteriyel enfeksiyonu — nekrotizan yumuşak doku enfeksiyonuna ilerleyebilir — , serebellit, ensefalit, hepatit, trombositopeni ve kanama eğilimidir.

Gebelikte iki ayrı risk vardır. Gebeliğin ilk yarısında geçirilen enfeksiyon, konjenital varisella sendromuna yol açabilir. Doğuma çok yakın dönemde — doğumdan birkaç gün önce ya da sonra — geçirilen enfeksiyon ise yenidoğanda ağır yaygın hastalık riski taşır; bu bebeklere özgül immünglobulin verilmesi gerekir. Bu zamanlama ilişkisinin bilinmemesi, önlenebilir ağır olgulara yol açar.

Tanı klinik görünümle konur; kuşkulu olgularda lezyondan alınan örnekte polimeraz zincir tepkimesi kullanılır.

Tedavide sağlıklı çocuklarda destekleyici yaklaşım yeterlidir: kaşıntı yönetimi, tırnak bakımı ve sıvı alımı. Antiviral tedavi; erişkinlerde, ağır olgularda, gebelerde, kronik akciğer ve deri hastalığı bulunanlarda, kortikosteroid kullananlarda ve bağışıklığı baskılanmış kişilerde önerilir. Etkinlik için ilk gün içinde başlatılması gerekir. Ağır olgularda damar yolundan tedavi uygulanır.

Kritik bir güvenlik kuralı, salisilat kullanımının kaçınılmasıdır; çocuklarda Reye sendromu riski taşır. Ateş tedavisinde parasetamol tercih edilir. Ayrıca steroid dışı antiinflamatuar ilaçların ağır yumuşak doku enfeksiyonu riskiyle ilişkilendirildiği bildirilmiştir.

Korunmada canlı zayıflatılmış aşı kullanılır; iki doz uygulanır ve hastalığı büyük ölçüde önler. Canlı olduğundan bağışıklığı baskılanmış kişilerde ve gebelikte uygulanmaz. Temas sonrası korunmada, duyarlı kişilerde aşı erken dönemde uygulanabilir; yüksek riskli gruplarda — gebeler, bağışıklığı baskılanmış kişiler, yenidoğanlar — özgül immünglobulin verilir.

Sağlık çalışanlarının bağışıklık durumunun bilinmesi ve duyarlı olanların aşılanması, hastane içi bulaşın önlenmesinde temel önlemdir. Duyarlı bir çalışan temas ettiğinde, kuluçka dönemi boyunca hasta bakımından uzaklaştırılması önerilir.

İyileşmenin ardından virüs gangliyonlarda gizli kalır ve ileride zona olarak yeniden etkinleşebilir.

Eş anlamlılar

• Varisella
• Suçiçeği

İlgili terimler

• Varisella-zoster virüsü
• Zona
• Aşılama
• Asiklovir
• Pnömoni