Septik emboli

Septik emboli (İng. septic embolus), enfekte materyalin kan yoluyla taşınarak uzak damarlarda tıkanıklık ve enfeksiyon odağı oluşturmasıdır.

Etimoloji

Yunanca sepsis (çürüme) ve embolos (tıkaç) sözcüklerinden türetilmiştir.

Sıradan emboliden ayrılan özelliği, yalnızca damarı tıkamakla kalmayıp yerleştiği yerde enfeksiyon başlatmasıdır.^[1]

Bu ikili etki, hem iskemi hem apse oluşumuna yol açar; bu ayrım tedaviyi belirler.

Kaynağın yeri, embolinin nereye gideceğini belirler; bu ilişki tanısal düşünmenin temelidir.

Sol kalp kaynaklı embolilerde beyin, dalak, böbrek ve uzuvlar etkilenir.

Sağ kalp ya da toplardamar kaynaklı embolilerde ise akciğerler hedeftir.

Bu nedenle akciğerde çok sayıda, çevresel yerleşimli ve kaviteleşen odaklar görülmesi, sağ taraflı bir kaynağı düşündürür.

Bu radyolojik örüntü son derece tanısaldır ve kaynak araştırmasını yönlendirir.

En sık kaynak, kalp kapağı enfeksiyonudur; kapak üzerindeki bakteri yüklü yapılar parçalanarak dolaşıma katılır.

Damar içi ilaç kullananlarda triküspit kapak tutulumu sıktır; bu hastalarda akciğer tutulumu öne çıkar.

Diğer kaynaklar enfekte damar kateterleri, kalp pili telleri, septik tromboflebit ve derin boyun enfeksiyonlarıdır.

Lemierre sendromu, boğaz enfeksiyonu sonrası juguler ven trombozu ve akciğer embolileriyle seyreden özel bir tablodur.

Bu sendrom genç hastalarda görülür ve boğaz ağrısından sonra süren ateşle akla gelmelidir.

Klinik tablo, tutulan organa göre değişir ve şaşırtıcı biçimde çeşitlidir.

Beyin tutulumunda inme benzeri bulgular, nöbet ve apse gelişimi görülür.

Bu hastalarda mikotik anevrizma oluşabilir; yırtılması ölümcül kanamaya yol açar.

Dalak ve böbrek tutulumunda yan ağrısı, karın ağrısı ve idrarda kan görülür.

Deri bulguları tanısal değer taşır; parmak uçlarında ağrılı düğümler ve avuç içinde ağrısız lekeler tanımlanmıştır.

Gözde retina kanamaları görülebilir; bu bulgular sistemik bir kaynağı işaret eder.

Bu nedenle açıklanamayan ateş ve çok sayıda organda dağınık bulgu, kaynak araştırmasını gerektirir.

Tanıda kan kültürü belirleyicidir; birden çok set alınmalıdır.

Ekokardiyografi kapak değerlendirmesi için zorunludur; yüzeyel inceleme yetersiz kaldığında transözofageal yöntem kullanılır.

Tedavinin temeli, uzun süreli ve etkene yönelik antibiyotik uygulamasıdır.

Kaynağın ortadan kaldırılması zorunludur; enfekte kateter çekilir, gerektiğinde kapak cerrahisi yapılır.

Antikoagülan tedavi genellikle önerilmez; kanama riskini artırır.

↑ Bennett JE ve ark. (ed.), Mandell, Douglas, and Bennett's Principles and Practice of Infectious Diseases, 9. baskı, 2020.