Solüt
Solüt (İng. solute; Lat. solutus çözünmüş), bir çözücü içinde çözünmüş hâlde bulunan maddedir.
Etimoloji
Latince solvere (çözmek) fiilinden türeyen solutus sözcüğünden gelir.
Klinik bağlam
Vücut sıvılarındaki başlıca çözünen maddeler sodyum, potasyum, klor, üre ve glukozdur. Bu maddelerin toplam yoğunluğu ozmolalite olarak adlandırılır ve suyun bölmeler arasındaki dağılımını belirler.[1] Bu nedenle sodyum düzeyi aslında bir tuz sorunundan çok su dengesinin göstergesidir; bu kavrayış, hiponatremi tedavisinin neden su yönetimine dayandığını açıklar.
Etkin ve etkisiz çözünen ayrımı, klinik açıdan belirleyicidir. Etkin maddeler hücre zarını kolayca geçemez ve suyu kendi tarafına çeker; sodyum ve glukoz bu gruptadır. Etkisiz maddeler ise zarı serbestçe geçer ve su hareketine yol açmaz; üre ve etanol bu gruptadır. Bu ayrım, hiperglisemide sodyumun neden yalancı olarak düşük ölçüldüğünü açıklar: glukoz suyu hücre dışına çeker ve sodyumu seyreltir. Buna karşın yüksek üre, ozmolaliteyi artırsa da su kaymasına neden olmaz.
Ozmolar açık kavramı, ölçülen ve hesaplanan ozmolalite arasındaki farkı gösterir. Bu farkın artması, hesaplamaya girmeyen bir maddenin kanda bulunduğunu düşündürür ve zehirlenmelerde tanısal değer taşır. Metanol ve etilen glikol zehirlenmelerinde erken dönemde ozmolar açık yüksek, asidoz hafiftir; madde yıkıldıkça açık kapanır ve asidoz derinleşir. Bu zamana bağlı değişim bilinmediğinde, geç başvuran hastada normal ozmolar açık yanlış biçimde güven verir.
Böbrek işlevinin değerlendirilmesinde de bu kavram kullanılır. Böbrek, atılması gereken çözünen yükünü belirli bir yoğunlukta idrarla uzaklaştırır; bu nedenle günlük idrar hacmi, hem çözünen yüküne hem yoğunlaştırma yeteneğine bağlıdır. Çok düşük protein ve tuz alan kişilerde atılacak yük azaldığından, fazla su içildiğinde hiponatremi gelişebilir. Diyaliz ve CRRT uygulamalarında da temizleme, çözünen maddelerin difüzyon ve konveksiyon yoluyla uzaklaştırılmasına dayanır; molekül büyüklüğü, hangi yöntemin etkili olacağını belirler.
Eş anlamlılar
- Çözünen madde
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Yu ASL, Chertow GM ve ark. (ed.), Brenner and Rector's The Kidney, 11. baskı, 2020.