Hiperglisemi
Hiperglisemi (İng. hyperglycemia; Yun. hyper, aşırı + glykys, tatlı + haima, kan), kan şekerinin normal sınırların üzerine çıkmasıdır.
Etimoloji
Yunanca hyper (aşırı), glykys (tatlı) ve haima (kan) sözcüklerinden türetilmiştir.
Klinik bağlam
En sık nedeni diyabettir. Ancak diyabet dışı nedenler de vardır: ağır hastalık ve stres yanıtı, kortikosteroid kullanımı, akut pankreatit, Cushing sendromu, akromegali, feokromositoma, bazı antipsikotikler ve parenteral beslenme.[1]
Belirtiler çok su içme, çok idrara çıkma, ağız kuruluğu, bulanık görme, halsizlik ve kilo kaybıdır. Osmotik diürez nedeniyle su ve elektrolit kaybı gelişir.
Akut ve ağır biçimleri diyabetik ketoasidoz ile hiperozmolar hiperglisemik durumdur. İlkinde asidoz ve keton üretimi, ikincisinde ileri düzeyde su kaybı ve çok yüksek şeker değerleri öne çıkar. Her ikisinde de tedavinin ilk basamağı sıvıdır.
Ketoasidoz yönetiminde iki kritik kural vardır. Potasyum belirli bir eşiğin altındaysa insülin geciktirilir; insülin potasyumu hücre içine kaydırarak ölümcül hipokalemi yapar. İkincisi, şeker normale yaklaştığında insülin kesilmez; şekerli sıvı eklenerek insülin sürdürülür, çünkü asidoz henüz düzelmemiştir.
Belirli bir ilaç grubu kullanan hastalarda kan şekeri normale yakınken bile ketoasidoz gelişebilir; bu tablo yalnızca şeker değerine bakılarak dışlanamaz.
Hastanede yatan hastalarda ortaya çıkan yükseklik, stres hiperglisemisi olarak adlandırılır. Bu durum, kötü gidişle ilişkilidir; ancak çok sıkı denetim uygulanması, hipoglisemi riskini artırdığı ve ölüm oranını yükselttiği için terk edilmiştir. Günümüzde orta düzeyde bir hedef benimsenir.
Yatan hastalarda bir diğer önemli konu, yalnızca ölçüme göre insülin verilmesine dayanan kayan skala uygulamasının tek başına yetersiz olmasıdır; bazal-bolus temelli düzenleme daha etkilidir.
Kortikosteroid kullanımına bağlı yükseklik, tipik olarak öğleden sonra ve akşam belirginleşir; sabah açlık ölçümü normal olabilir. Bu örüntünün bilinmemesi, tanının atlanmasına yol açar.
Kronik hiperglisemi, glikozillenme ve damar hasarı yoluyla diyabetik retinopati, diyabetik nefropati, diyabetik nöropati ve hızlanmış ateroskleroza yol açar.
İzlemde hemoglobin A1c kullanılır; ancak alyuvar ömrünü etkileyen durumlarda yanıltıcıdır. Hastanede yatan ağır hastada da güvenilir değildir.
Yatak başı ölçüm cihazları pratiktir; ancak ileri derecede yüksek ve düşük değerlerde, şok ve ağır anemide yanıltıcı olabilir. Kritik kararlar laboratuvar ölçümüyle doğrulanmalıdır.
Eş anlamlılar
- Yüksek kan şekeri
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Melmed S ve ark. (ed.), Williams Textbook of Endocrinology, 14. baskı, 2019.