Hemoglobin A1c
Hemoglobin A1c (İng. hemoglobin A1c, HbA1c), hemoglobinin şekerle birleşmiş biçimidir ve ortalama kan şekerini yansıtır.
Etimoloji
Hemoglobin A'nın kromatografide ayrılan alt fraksiyonlarından birinin adlandırmasıdır.
Klinik bağlam
Glukoz, kandaki derişimiyle orantılı olarak hemoglobine enzim aracılığı olmadan bağlanır. Bağlanma geri dönüşsüz olduğundan, ölçülen oran alyuvarların ömrü boyunca ortalama kan şekerini yansıtır; bu süre yaklaşık üç aylık bir dönemi kapsar.[1]
Bu özellik, testi günlük dalgalanmalardan bağımsız kılar ve açlık gerektirmez. Bu nedenle diyabet tanısında ve izleminde temel araçtır.
Ancak ortalamanın son haftalara ağırlıklı olduğu bilinmelidir; ölçümden hemen önceki dönem sonuca daha çok katkıda bulunur.
Alanın en önemli konusu, testin yanıltıcı olduğu durumlardır. Ölçüm, alyuvar ömrüne bağlı olduğundan bu ömrü etkileyen her durum sonucu bozar.
Alyuvar ömrünün kısaldığı durumlarda değer yanıltıcı biçimde düşük çıkar: hemoliz, kanama, demir eksikliği anemisi tedavisinin başlangıcı, eritropoietin kullanımı, gebelik, ileri kronik böbrek hastalığı ve splenektomi sonrası dönemde tersine yükselme.
Ömrün uzadığı durumlarda ise değer yanıltıcı biçimde yüksek çıkar: tedavi edilmemiş demir eksikliği ve B12 vitamini eksikliği.
Yalancı düşük sonuç, denetimsiz bir hastanın iyi izlenimi vermesine yol açar; bu, klinikte en tehlikeli yorum hatalarındandır.
Hemoglobin varyantları da ölçümü etkiler; etki, kullanılan yönteme göre değişir. Hemoglobinopati taşıyıcılarında beklenmedik sonuçlarda yöntem değişikliği ya da alternatif testler kullanılmalıdır.
Kan transfüzyonu sonrası ölçüm de yanıltıcıdır; verilen kanın hemoglobini hastanın şeker öyküsünü yansıtmaz.
Bu durumlarda alternatif olarak fruktozamin ölçümü kullanılır; yaklaşık iki-üç haftalık ortalamayı gösterir. Ancak fruktozamin de albümin düzeyinden etkilenir.
Ağır hastalarda ve hastanede yatan hastalarda test güvenilir değildir; akut hiperglisemi bu ölçümde henüz yansımaz.
Tedavi hedefleri kişiselleştirilir. Genç, yeni tanı almış ve komplikasyonu bulunmayan hastalarda daha sıkı; yaşlı, hipoglisemi farkındalığı azalmış ve beklenen yaşam süresi kısalmış hastalarda daha esnek hedefler benimsenir. Sıkı denetimin her hastaya uygulanması zararlıdır.
Ayrıca aynı ortalama değere karşın kan şekeri değişkenliği farklı olabilir; sürekli glukoz izlemi, hedef aralıkta geçirilen zamanı göstererek ek bilgi sağlar.
Eş anlamlılar
- HbA1c
- Glikozillenmiş hemoglobin
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Melmed S ve ark. (ed.), Williams Textbook of Endocrinology, 14. baskı, 2019.