Splenektomi
Splenektomi (İng. splenectomy; Yun. splen, dalak), dalağın cerrahi olarak çıkarılmasıdır.
Etimoloji
Yunanca splen (dalak) ve ektome (çıkarma) sözcüklerinden türetilmiştir.
Klinik bağlam
Dalak, kandaki yaşlanmış hücreleri temizler, kapsüllü bakterilere karşı savunmada görev alır ve bağışıklık belleğinin bir bölümünü barındırır. Bu işlevlerin kaybı, ameliyatın uzun dönem sonuçlarını belirler.[1]
Başlıca uygulama gerekçeleri travmaya bağlı yırtılma, dirençli immün trombositopeni, kalıtsal hemolitik anemiler, dalak büyümesine bağlı sorunlar ve bazı kan hastalıklarıdır. Travmada, günümüzde mümkün olduğunca korumaya yönelik yaklaşım tercih edilir; dolaşımı kararlı hastalarda girişimsel yöntemlerle kanama durdurulabilir.
En önemli uzun dönem risk, ağır enfeksiyondur. Dalak sonrası aşırı enfeksiyon tablosu, saatler içinde ilerleyen ve yüksek ölüm oranı taşıyan bir acildir. Sorumlu etkenler başlıca kapsüllü bakterilerdir: pnömokok, meningokok ve Haemophilus influenzae tip b.
Bu nedenle korunma üç basamağa dayanır. Birincisi aşılamadır; bu üç etkene karşı aşılar uygulanır ve tercihen ameliyattan iki hafta önce yapılır. Acil ameliyatlarda ise ameliyattan iki hafta sonra uygulanır. Bu zamanlama, bağışıklık yanıtının yeterli oluşması için önemlidir.
İkincisi, seçilmiş hastalarda koruyucu antibiyotik kullanımıdır; özellikle çocuklarda ve ameliyat sonrası ilk yıllarda önerilir.
Üçüncüsü ve en kritiği, hasta eğitimidir. Hastanın ateş durumunda gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurması ve yanında acil durumda kullanacağı antibiyotik bulundurması önerilir. Bu hastalarda ateş, aksi gösterilene dek acil kabul edilir ve antibiyotik tedavisi kültürler alındıktan hemen sonra başlatılır. Bu yaklaşımın bilinmemesi, önlenebilir ölümlerin başlıca nedenidir.
Hastanın kimlik kartı taşıması ve durumunun sağlık kayıtlarında belirgin biçimde yer alması önerilir.
Sıtma ve babeziyoz gibi parazit enfeksiyonları da bu hastalarda daha ağır seyreder; seyahat öncesi danışmanlık önemlidir.
Ayrıca hayvan ısırıkları, Capnocytophaga enfeksiyonu açısından risk taşır ve erken antibiyotik gerektirir.
Ameliyat sonrası dönemde trombosit sayısı belirgin biçimde yükselir; tromboz riski artar ve portal ven trombozu gelişebilir. Karın ağrısı ve ateşle başvuran hastada bu olasılık düşünülmelidir.
Kan yaymasında Howell-Jolly cisimciklerinin görülmesi, dalak işlevinin kaybolduğunu gösterir; bu bulgu, dalağı yerinde olan ancak işlevini yitirmiş hastalarda da saptanır. Orak hücreli anemi ve çölyak hastalığı bu duruma yol açar ve bu hastalar da aynı korunma önlemlerini gerektirir.
Laparoskopik yöntem, seçilmiş hastalarda tercih edilir ve iyileşmeyi hızlandırır.
Eş anlamlılar
- Dalak alınması
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Brunicardi FC ve ark. (ed.), Schwartz's Principles of Surgery, 11. baskı, 2019.