Eritropoietin
Eritropoietin (İng. erythropoietin), böbrekten salgılanan ve kemik iliğinde alyuvar yapımını uyaran hormondur.
Etimoloji
Yunanca erythros (kırmızı) ve poiein (yapmak) sözcüklerinden türetilmiştir.
Klinik bağlam
Hormon, büyük ölçüde böbrek korteksindeki özel hücrelerden salgılanır; küçük bir bölümü karaciğerde üretilir. Salgı, doku oksijenlenmesindeki azalmayla uyarılır; bu algılama, hipoksiyle uyarılabilen etken sistemi aracılığıyla gerçekleşir.[1]
Kemik iliğinde alyuvar öncüllerinin çoğalmasını ve olgunlaşmasını sağlar, programlı hücre ölümünü engeller.
Üretiminin azalması, kronik böbrek hastalığında görülen aneminin temel nedenidir. Bu anemi genellikle normal hücre boyutundadır ve hastalığın ilerlemesiyle belirginleşir.
Yerine koyma tedavisi, eritropoez uyarıcı ajanlarla yapılır. Ancak tedavide kritik bir ilke vardır: hedef hemoglobin değerinin normale çekilmesi zararlıdır. Yapılan çalışmalarda yüksek hedeflerin inme, tromboz ve ölüm riskini artırdığı gösterilmiştir; bu nedenle kısmi düzeltme benimsenmiştir. Bu, tedavi hedefinin "normalleştirme" olmadığını gösteren önemli bir örnektir.
Tedaviye başlamadan önce demir durumunun değerlendirilmesi zorunludur. Demir eksikliği varlığında yanıt alınamaz; bu, yanıtsızlığın en sık nedenidir. Bu hastalarda ferritin iltihaptan etkilendiğinden farklı eşik değerler ve transferrin doygunluğu kullanılır.
Diğer yanıtsızlık nedenleri iltihabi durumlar, enfeksiyon, hipotiroidi, B12 vitamini eksikliği, folat eksikliği, kanama, hiperparatiroidi ve kemik iliği hastalıklarıdır. Yanıt alınamayan hastada doz artırılmadan önce bu nedenler araştırılmalıdır; körü körüne doz artışı riski yükseltir.
Seyrek ancak ciddi bir komplikasyon, hormona karşı antikor gelişimine bağlı saf eritrosit aplazisidir; ani ve derin anemi ile retikülosit sayısının çok düşük olması tanıyı düşündürür.
Kanser hastalarında kullanımı sınırlıdır; bazı tümör türlerinde ilerlemeyi hızlandırabileceği yönündeki veriler nedeniyle dikkatli kullanılır ve küratif tedavi alan hastalarda önerilmez.
Hormon, doping amacıyla da kötüye kullanılmıştır; kanın koyulaşması tromboz ve ani ölüme yol açar.
Yüksek düzeyler, ikincil polisitemi nedenlerinde görülür: kronik hipoksi, obstrüktif uyku apnesi, yüksek irtifa ve hormon salgılayan tümörler. Buna karşılık polisitemi verada düzey baskılanmıştır; bu ayrım tanısal açıdan belirleyicidir.
Yeni geliştirilen hipoksi yolağını hedef alan ağızdan ilaçlar, endojen üretimi artırarak etki gösterir.
Eş anlamlılar
- EPO
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Hoffman R ve ark., Hematology: Basic Principles and Practice, 8. baskı, 2023.