Ferritin
Ferritin (İng. ferritin; Lat. ferrum, demir), hücre içinde demiri depolayan protein ve bu proteinin kandaki düzeyini gösteren laboratuvar belirtecidir.
Etimoloji
Latince ferrum (demir) sözcüğünden türetilmiştir.
Klinik bağlam
Protein, demiri güvenli ve zararsız biçimde bağlayarak hücre içinde depolar; böylece serbest demirin yol açacağı oksidatif hasarı önler. Kandaki düzeyi, vücuttaki demir depolarını dolaylı olarak yansıtır ve demir eksikliğini gösteren en duyarlı tek testtir.[1]
Düşük düzey, demir eksikliği için neredeyse tanı koydurucudur; başka bir durum düzeyi düşürmez. Bu nedenle düşük değer saptandığında eksikliğin nedeni araştırılır. Erişkinde en sık nedenler gizli kan kaybı, adet kanamalarının fazlalığı ve emilim bozukluğudur. Yaşlı ya da erkek hastada saptanan demir eksikliği, aksi gösterilene dek sindirim sistemi kanaması olarak değerlendirilir ve endoskopi ile kolonoskopi planlanır. Bu kural, gizli kolorektal kanser tanısında yaşamsal önem taşır.
Alanın en önemli tuzağı, proteinin aynı zamanda bir akut faz belirteci olmasıdır. Enfeksiyon, iltihabi hastalık, kanser, karaciğer hastalığı ve doku hasarı düzeyi yükseltir. Bu nedenle iltihabi durum varlığında normal ya da yüksek bir değer, demir eksikliğini dışlamaz. Bu durumda transferrin doygunluğu, çözünür transferrin almacı ve daha yüksek eşik değerler kullanılır; kronik böbrek hastalığı ve kalp yetmezliği olan hastalarda ayrı eşikler tanımlanmıştır.
Kalp yetmezliğinde demir eksikliğinin, anemi olmasa bile egzersiz kapasitesini ve yaşam niteliğini bozduğu gösterilmiştir; damar içi demir tedavisi bu hastalarda yarar sağlar. Bu, belirteci yalnızca anemi bağlamında değerlendirmemeyi gerektiren önemli bir gelişmedir.
Yüksek düzeylerin ayırıcı tanısı geniştir. En sık nedenler iltihabi durumlar, karaciğer hastalıkları, alkol kullanımı, metabolik sendrom ve kanserlerdir. Kalıtsal demir birikimi hastalığı ve yinelenen kan transfüzyonuna bağlı demir yüklenmesi, tedavi gerektiren nedenlerdir; bu durumda transferrin doygunluğu yol göstericidir.
Çok yüksek düzeyler ayrı bir uyarı taşır. Aşırı yükseklik, hemofagositik lenfohistiyositoz ve erişkin Still hastalığı açısından değerlidir; bu tablolarda erken tanı gidişi doğrudan etkiler. Bu bağlantının bilinmemesi, tanının gecikmesine yol açar.
Değerlendirmede belirtecin tek başına değil, serum demiri, demir bağlama kapasitesi, transferrin doygunluğu, hemoglobin, ortalama eritrosit hacmi ve iltihap belirteçleriyle birlikte yorumlanması gerekir.
Tedavide ağızdan demir desteği çoğu hastada yeterlidir; emilimi artırmak için gün aşırı uygulamanın daha etkili olduğu gösterilmiştir. Emilim bozukluğu, hoşgörüsüzlük ya da hızlı yerine koyma gereksiniminde damar içi biçimler kullanılır. Tedavi yanıtı, retikülosit artışı ve hemoglobin yükselmesiyle izlenir; depoların dolması aylar alır.
Eş anlamlılar
- Demir depo proteini
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Hoffman R ve ark., Hematology: Basic Principles and Practice, 8. baskı, 2023.