Hemofagositik lenfohistiyositoz
Hemofagositik lenfohistiyositoz (İng. hemophagocytic lymphohistiocytosis), bağışıklık sisteminin denetimsiz etkinleşmesiyle seyreden, yaşamı tehdit eden aşırı iltihap sendromudur.
Etimoloji
Kan hücrelerinin makrofajlarca yutulmasını anlatan hemofagositoz terimi ile lenfosit ve histiyosit sözcüklerinin birleşimidir.
Klinik bağlam
Hastalıkta, sitotoksik hücrelerin hedefi öldürme yeteneği bozulmuştur. Bağışıklık yanıtı sonlandırılamaz; sürekli uyarılan hücreler aşırı sitokin salgılar ve doku hasarı oluşur. Bu döngü, sitokin fırtınası olarak adlandırılır.[1]
Birincil biçim, sitotoksik işlevi bozan kalıtsal bozukluklara bağlıdır ve genellikle süt çocukluğunda ortaya çıkar. İkincil biçim ise enfeksiyonlar, kanserler, otoimmün hastalıklar ve bazı tedaviler tarafından tetiklenir.
Başlıca tetikleyiciler Epstein-Barr virüsü, sitomegalovirüs, lenfoma, sistemik lupus eritematozus ve hücresel kanser tedavileridir. Erişkin Still hastalığı ve sistemik çocukluk çağı artritinde görülen biçim, makrofaj etkinleşme sendromu olarak adlandırılır.
Klinik tablo, ağır sepsise benzer: sürekli yüksek ateş, halsizlik, dalak ve karaciğer büyümesi, sitopeniler ve organ işlev bozukluğu. Bu benzerlik, alanın en tehlikeli tuzağıdır.
Antibiyotiklere yanıt vermeyen, kültürleri negatif kalan ve giderek kötüleşen ateşli hastada bu tanı akla getirilmelidir. Yalnızca enfeksiyon varsayılarak izlenmesi, ölümcül gecikmeye yol açar.
Laboratuvar bulguları tanısal açıdan yol göstericidir: çok yüksek ferritin düzeyi, sitopeniler, yüksek trigliserit, düşük fibrinojen, karaciğer enzim yüksekliği ve yüksek çözünür interlökin-2 almaç düzeyi.
Ferritin yüksekliği, en pratik ipucudur. Çok yüksek değerler bu tanı için güçlü bir uyarıdır ve akut faz yanıtıyla açıklanamaz.
Düşük fibrinojen ile birlikte yüksek ferritin birlikteliği, ayırıcı tanıda özellikle değerlidir; ağır enfeksiyonlarda fibrinojen genellikle yükselir.
Kemik iliğinde hemofagositoz görülmesi tanıyı destekler; ancak bulunmaması tanıyı dışlamaz ve erken dönemde saptanmayabilir. Bu nedenle tanı, ölçütler bütününe dayanır.
Doğal öldürücü hücre işlevinin azalmış olması ve genetik incelemeler, özellikle çocuklarda tanıyı destekler.
Tedavide gecikme ölümcüldür. Tetikleyicinin tedavisi ile birlikte bağışıklık baskılayıcı tedavi uygulanır; kortikosteroidler, etoposid ve seçilmiş olgularda hedefe yönelik ilaçlar kullanılır. Birincil biçimlerde kök hücre nakli tek kalıcı çözümdür.
Merkezî sinir sistemi tutulumu görülebilir; nöbet ve bilinç değişikliği ile ortaya çıkar ve beyin omurilik sıvısı incelemesi gerektirir.
Hücresel kanser tedavileri sonrası görülen sitokin salınım sendromu, benzer bir tablodur ve interlökin-6 yolağını engelleyen ilaçlarla tedavi edilir.
Eş anlamlılar
- HLH
- Makrofaj etkinleşme sendromu
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Hoffman R ve ark., Hematology: Basic Principles and Practice, 8. baskı, 2023.