Kronik hipoksi
Kronik hipoksi (İng. chronic hypoxia), doku oksijenlenmesinin uzun süre yetersiz kalmasıdır.
Etimoloji
Yunanca khronos (zaman) ile hypo (az) ve oxys (oksijen) köklerinden türetilmiştir.
Klinik bağlam
Uzun süreli oksijen yetersizliği, vücutta bir dizi uyum yanıtını başlatır. Böbrekten eritropoietin salınımı artar ve alyuvar yapımı hızlanır; sonuçta ikincil polisitemi gelişir. Alyuvarlarda 2,3-difosfogliserat artışı, oksijen ayrışma eğrisini sağa kaydırarak dokuya oksijen bırakılmasını kolaylaştırır. Kılcal damar yoğunluğu ve mitokondri sayısı artar.[1]
Bu uyumların merkezinde, hücrelerin oksijen düzeyini algılayan hipoksiyle uyarılabilen etken sistemi bulunur; bu sistem, oksijen azaldığında yüzlerce genin anlatımını değiştirir.
Başlıca nedenler kronik obstrüktif akciğer hastalığı, interstisyel akciğer hastalığı, obstrüktif uyku apnesi, obeziteye bağlı hipoventilasyon, doğuştan kalp hastalıkları, pulmoner hipertansiyon, ileri kalp yetmezliği, ağır anemi ve yüksek rakımda yaşamdır.
Uyum yanıtlarının zararlı yönleri de vardır. Akciğer damarlarında oksijen düşüklüğüne bağlı büzülme, başlangıçta kanı iyi havalanan bölgelere yönlendiren yararlı bir düzenektir; ancak yaygın ve sürekli olduğunda akciğer damar direncini kalıcı biçimde artırır. Sonuçta pulmoner hipertansiyon ve sağ kalp yetmezliği gelişir; bu tablo kor pulmonale olarak adlandırılır.
Polisitemi de benzer bir ikilik taşır. Oksijen taşıma kapasitesini artırırken kan akışkanlığını bozar, tromboz riskini yükseltir ve doku kanlanmasını kötüleştirir.
Klinik bulgular arasında eforla artan nefes darlığı, yorgunluk, baş ağrısı, uykusuzluk, konsantrasyon güçlüğü, siyanoz ve parmaklarda çomaklaşma bulunur. Çomaklaşma, akciğer kanseri ve bronşektazi gibi belirli hastalıklarla ilişkilidir; kronik obstrüktif akciğer hastalığında beklenen bir bulgu değildir ve saptandığında başka bir tanı araştırılmalıdır. Bu ayrım, önemli bir klinik ipucudur.
Yönetimde nedenin tedavisi esastır. Uzun süreli oksijen tedavisi, belirli ölçütleri karşılayan hastalarda yaşam süresini uzatan az sayıdaki girişimden biridir; ancak yarar, günde yeterli saat kullanıldığında ortaya çıkar. Bu nedenle uyum en önemli belirleyicidir.
Kritik bir tuzak, karbondioksit tutan hastalarda denetimsiz yüksek akımlı oksijen uygulanmasıdır; bu, karbondioksit yükselmesine ve karbondioksit narkozuna yol açar. Doğru yaklaşım oksijeni kesmek değil, hedef doygunluk aralığında titre ederek vermektir.
Bir diğer önemli nokta, nabız oksimetresinin sınırlarıdır; koyu ten renginde, düşük perfüzyonda ve karbon monoksit varlığında yanıltıcı olabilir.
Sigaranın bırakılması, aşılama, solunum rehabilitasyonu ve uyku apnesinin tedavisi gidişi belirleyen girişimlerdir.
Yükseklikte yaşayan topluluklarda görülen kronik dağ hastalığı, aşırı polisitemi ve pulmoner hipertansiyonla seyreden ayrı bir tablodur.
Eş anlamlılar
- Süreğen oksijen yetersizliği
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Broaddus VC ve ark. (ed.), Murray & Nadel's Textbook of Respiratory Medicine, 7. baskı, 2022.