Karbondioksit narkozu
Karbondioksit narkozu (İng. carbon dioxide narcosis), kandaki karbondioksit basıncının ileri düzeyde yükselmesine bağlı bilinç bulanıklığı ve komadır.
Etimoloji
Yunanca narkoun (uyuşturmak) fiilinden türeyen narkoz sözcüğü ile karbondioksit teriminin birleşimidir.
Klinik bağlam
Yükselen karbondioksit, kan–beyin engelini kolayca geçer ve beyin omurilik sıvısında pH'ı düşürür. Oluşan asidoz, sinir hücrelerinin işlevini baskılar; ayrıca beyin damarlarını genişleterek kafa içi basıncı artırır. Sonuçta uyku hali, konfüzyon ve ilerleyen olgularda koma gelişir.[1]
Erken bulgular arasında baş ağrısı, yüzeyel damarlarda genişleme, terleme, sıcak ve nemli el bulguları, kaba titreme ve asteriksis yer alır. Asteriksis, bu tabloda karaciğer yetmezliğindekiyle aynı görünümdedir ve ayırıcı tanı gerektirir.
Başlıca nedenler ağır kronik obstrüktif akciğer hastalığı, solunum kası güçsüzlüğü, göğüs duvarı sorunları, obeziteye bağlı hipoventilasyon sendromu, opioid ve sedatif etkisi ile ileri astım atağıdır.
Alanın en kritik konusu, karbondioksit tutan hastalara verilen oksijenin dozudur. Denetimsiz yüksek akımlı oksijen uygulaması, bu hastalarda karbondioksiti daha da yükseltir. Bunun başlıca nedeni, akciğerde kan akımının kötü havalanan bölgelere kaymasıyla ölü boşluğun artması ve hemoglobinin karbondioksit taşıma özelliğinin değişmesidir; hipoksik solunum uyarısının azalması bu tablonun tek nedeni değildir. Bu nedenle risk taşıyan hastalarda hedef doygunluk aralığı daha düşük tutulur ve oksijen titre edilerek verilir.
Ancak bunun karşıt tuzağı da vardır: oksijenin tümüyle esirgenmesi. Ağır hipoksi, karbondioksit yüksekliğinden çok daha hızlı öldürür. Doğru yaklaşım oksijeni kesmek değil, denetimli biçimde uygulamaktır. Bu denge, solunum tıbbının en sık yanlış anlaşılan konusudur.
Tanı, kan gazı ölçümüyle konur. Nabız oksimetresi bu tabloyu göstermez; oksijen desteği alan hastada doygunluk normal görünürken karbondioksit ölümcül düzeyde olabilir. Bu nedenle bilinç değişikliği olan solunum hastasında kan gazı zorunludur.
Değerlendirmede tablonun akut mu kronik mi olduğunun ayırt edilmesi gerekir. Kronik yükselmede bikarbonat artmış ve pH görece korunmuştur; akut yükselmede pH belirgin biçimde düşer. Tedavi kararı pH'a göre verilir, tek başına karbondioksit değerine göre değil.
Yönetimde tetikleyici nedenin düzeltilmesi, sedatiflerin gözden geçirilmesi, bronş açıcı ve iltihap giderici tedavi uygulanır. Noninvazif mekanik ventilasyon, bu hastalarda entübasyon gereksinimini ve ölüm oranını azaltan en etkili girişimdir; bilinç bulanıklığı tek başına engel oluşturmaz, uygun izlemle denenebilir.
Yanıt alınamayan, havayolunu koruyamayan ya da giderek kötüleşen hastalarda entübasyon gerekir.
Bikarbonat verilmesi genellikle yararsızdır; ventilasyon düzelmedikçe pH iyileşmez ve oluşan karbondioksit sorunu artırır.
Eş anlamlılar
- Hiperkapnik ensefalopati
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Vincent JL ve ark. (ed.), Textbook of Critical Care, 8. baskı, 2023.