Tat alma

Tat alma (İng. taste; Lat. gustus), dilde ve ağız mukozasındaki tat tomurcukları aracılığıyla kimyasal uyaranların algılanmasıdır.

Etimoloji

Türkçe tanımlayıcı bir terimdir; tıp dilinde Latince gustus kökünden gelen terimler kullanılır.

Klinik bağlam

İnsanda beş temel tat ayırt edilir: tatlı, tuzlu, ekşi, acı ve umami. Tat tomurcukları dilin yanı sıra damak, yutak ve gırtlak girişinde de bulunur. Dilin belirli bölgelerinin belirli tatlara ayrıldığını öne süren tat haritası, bilimsel dayanaktan yoksundur ve terk edilmiştir; tüm temel tatlar dilin her bölgesinde algılanabilir. Uyarılar üç ayrı kafa çiftiyle taşınır; bu dağılım, tek bir sinir hasarında tat kaybının niçin kısmi olduğunu açıklar.

Klinik değerlendirmedeki en önemli ilke, hastaların "tat alamıyorum" yakınmasının çoğu kez gerçek tat kaybını değil koku kaybını yansıtmasıdır. Yiyeceklerin zengin lezzeti, ağızdan geriye buruna ulaşan koku molekülleriyle oluşur; bu nedenle burun tıkanıklığında ve koku kaybında yemekler tatsız gelir. Ayrım, temel tatların ayrı ayrı sınanmasıyla yapılır ve bu adım atlandığında yanlış yönlendirme olur.

Tükürüğün rolü belirleyicidir; tat molekülleri ancak çözündüklerinde algılanabilir. Bu nedenle ağız kuruluğuna yol açan her durum tat algısını bozar: ilaç yan etkileri, baş boyun ışın tedavisi, Sjögren sendromu ve ağızdan solunum. Bu bağlantının bilinmesi, tedavi edilebilir bir nedenin saptanmasını sağlar. Çinko ve B grubu vitamin eksiklikleri, ileri böbrek yetmezliği ve denetimsiz diyabet diğer sistemik nedenlerdir.

İlaçlar en sık ve en kolay düzeltilebilir nedendir; anjiyotensin dönüştürücü enzim engelleyicileri, metronidazol, klaritromisin, antitiroid ilaçlar ve kemoterapi ilaçları tipik sorumlulardır ve ilaç kesildiğinde tablo genellikle düzelir. Klinik önem yaşam kalitesinin ötesindedir; tat ve koku duyusu bozulan kişi bozulmuş yiyeceği ayırt edemez, iştahı azalır ve kilo kaybı ile beslenme bozukluğu gelişir. Bu nedenle yaşlı hastada tat bozukluğu, beslenme yetersizliğinin sessiz bir nedeni olarak sorgulanmalıdır.

Eş anlamlılar

• Tat duyusu

İlgili terimler

• Agüzi
• Disguzi
• Anosmi
• Ağız kuruluğu
• Çinko