Yutak
Yutak (İng. pharynx), burun ve ağız boşluklarını gırtlak ile yemek borusuna bağlayan, solunum ve sindirim yollarının ortak bölümüdür.
Etimoloji
Türkçe kökenli bir sözcüktür; tıp dilinde Yunanca pharynx kullanılır.
Klinik bağlam
Yapı üç bölüme ayrılır: burun arkasındaki nazofarenks, ağız arkasındaki orofarenks ve gırtlak düzeyindeki hipofarenks.[1] Bu bölümleme, hem tümörlerin davranışını hem belirtileri belirler. Nazofarenks tümörleri, tek taraflı orta kulak sıvısı ve burun tıkanıklığıyla ortaya çıkar; erişkinde tek taraflı orta kulak sıvısı, aksi kanıtlanana dek bu bölge yönünden değerlendirilmelidir ve bu kural sıklıkla göz ardı edilir.
Yutma sırasında yutak, hava yolunun kapatılmasını sağlayan karmaşık bir dizi hareketi yürütür; yumuşak damak burun boşluğunu, gırtlak kapağı soluk yolunu kapatır. Bu düzenin bozulması aspirasyona yol açar; inme, nörodejeneratif hastalıklar ve baş boyun cerrahisi sonrası bu risk belirgindir. Aspirasyon sessiz olabilir; öksürük refleksi bulunmadığında hasta belirti vermez ve yineleyen pnömonilerle tanınır. Bu nedenle inme sonrası yutma değerlendirmesi, hasta ağızdan beslenmeye başlamadan önce yapılmalıdır.
Bölgeyle ilgili acil tablolar bilinmelidir. Peritonsiller ve retrofaringeal apselerde ağzın açılamaması, boğuk ses, salya birikimi ve boyunda sertlik görülür; hava yolu tehdidi nedeniyle ivedi değerlendirme gerekir. Epiglottitte tablo hızla ilerler; bu durumda ağız içi muayenesi ve dil basacağı kullanımı tam tıkanmayı tetikleyebileceğinden kaçınılmalıdır. Yutakta yabancı cisim, özellikle balık kılçığı ve protez parçaları, bademcik bölgesinde takılır ve endoskopik değerlendirme gerektirir.
Onkolojik açıdan bölgenin önemi artmıştır. Orofarenks tümörlerinde insan papilloma virüsü ile ilişkili biçim giderek yaygınlaşmaktadır; bu grup daha genç yaşta görülür, tedaviye yanıtı belirgin biçimde daha iyidir ve tütün ilişkili biçimden ayrı değerlendirilir. Sık başvuru bulgusu, boyunda ağrısız kitledir. Üç haftadan uzun süren yutma güçlüğü, ses kısıklığı, boğazda takılma hissi ve kulağa vuran ağrı uyarıcı bulgulardır ve endoskopik değerlendirme gerektirir.
Eş anlamlılar
- Farenks
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Flint PW ve ark. (ed.), Cummings Otolaryngology: Head and Neck Surgery, 7. baskı, 2020.