Bademcik
Bademcik (İng. tonsil; Lat. tonsilla), yutağın giriş bölümünde yer alan lenfoid doku kütlelerinin ortak adıdır.
Etimoloji
Türkçe kökenli bir sözcüktür; biçim benzerliği nedeniyle bu adı almıştır.
Klinik bağlam
Yutak girişindeki lenfoid dokular bir halka oluşturur: palatin bademcikler, geniz eti, dil kökü bademciği ve tuba bademcikleri.[1] Bu yapılar, solunum ve sindirim yollarının giriş kapısında bağışıklık gözetimi yapar; çocukluk çağında en etkin dönemlerini yaşar ve ergenlikten sonra küçülürler. Yüzeylerindeki derin girintiler bağışıklık işlevini kolaylaştırır, ancak aynı yapı döküntü ve bakteri birikimine de zemin hazırlar.
Akut iltihabında ayırıcı tanının en pratik yanı, viral ve bakteriyel nedenlerin ayrılmasıdır. Öksürük, burun akıntısı ve ses kısıklığı viral kökeni düşündürür; buna karşın ateş, ön boyun lenf düğümlerinde hassasiyet, bademciklerde eksüda ve öksürüğün bulunmaması streptokok enfeksiyonu olasılığını artırır. Bu ölçütlerin kullanılması gereksiz antibiyotik kullanımını azaltır; kesin tanı hızlı antijen testi ya da kültürle konur. Streptokokal enfeksiyonun tedavisi, akut romatizmal ateşin önlenmesini sağlar.
Enfeksiyöz mononükleoz, klinik açıdan özel bir yer tutar. Genç hastada belirgin bademcik büyümesi, yaygın lenf düğümü büyümesi ve halsizlik ile seyreder; bu tabloda amoksisilin verilmesi neredeyse tüm hastalarda yaygın döküntüye yol açar ve bu, ilaç alerjisi sanılarak dosyaya yanlış kaydedilir. Ayrıca dalak büyümesi nedeniyle temas sporlarından kaçınılmalıdır. Bir başka acil tablo peritonsiller apsedir; tek taraflı şiddetli ağrı, ağzın açılamaması, boğuk ses ve küçük dilin karşı tarafa itilmesiyle tanınır ve drenaj gerektirir.
Bademcik alınması kararı, günümüzde daralmış ölçütlere dayanır. Sık yineleyen ve belgelenmiş enfeksiyonlar, yineleyen apse ve özellikle obstrüktif uyku apnesi başlıca endikasyonlardır; çocuklarda uyku ilişkili solunum bozukluğu, en sık gerekçedir. Buna karşın tek taraflı ve ilerleyici büyüme, sertlik ya da ülserasyon, kötü huylu hastalık yönünden değerlendirilmelidir; lenfoma ve virüsle ilişkili karsinomlar bu bölgede yerleşebilir. Ameliyat sonrası kanama, beşinci ile onuncu günler arasında ortaya çıkabilen ciddi bir komplikasyondur ve acil değerlendirme gerektirir.
Eş anlamlılar
- Tonsil
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Flint PW ve ark. (ed.), Cummings Otolaryngology: Head and Neck Surgery, 7. baskı, 2020.