İltihaplı bağırsak hastalığı
İltihaplı bağırsak hastalığı (İng. inflammatory bowel disease), sindirim kanalını tutan, kronik ve yineleyici seyirli bağışıklık aracılı hastalıkların ortak adıdır.
Etimoloji
Türkçe tanımlayıcı bir terimdir; İngilizce karşılığının kısaltması olan IBD de yaygın kullanılır.
Klinik bağlam
Grup iki ana hastalıktan oluşur: Crohn hastalığı ve ülseratif kolit. Her ikisinin de temelinde, genetik yatkınlık zemininde bağırsak florasına karşı gelişen düzensiz bağışıklık yanıtı bulunur.[1] İki hastalığın ayrımı, tutulum yeri ve derinliğine dayanır. Ülseratif kolitte tutulum yalnızca kalın bağırsaktadır, makattan başlar ve kesintisiz olarak yukarı doğru yayılır; iltihap mukoza tabakasıyla sınırlıdır. Crohn hastalığında ise ağızdan makata kadar her bölüm tutulabilir, tutulum kesintilidir ve iltihap duvarın tüm katmanlarını kapsar. Bu ikinci özellik, Crohn hastalığındaki darlık, fistül ve apse gelişimini açıklar. Olguların bir bölümünde ayrım yapılamaz; bu durum sınıflandırılamayan kolit olarak adlandırılır.
Klinik tablo tutuluma göre değişir. Ülseratif kolitte kanlı ishal ve ıkınma hissi öndedir; Crohn hastalığında karın ağrısı, kilo kaybı ve tıkanıklık bulguları daha belirgindir. Bağırsak dışı bulgular her iki hastalıkta da sıktır ve tanıdan önce ortaya çıkabilir. Eklem tutulumu, üveit, eritema nodozum ve piyoderma gangrenozum bu kapsamdadır; bu bulgular hastalık etkinliğiyle paralel gidebilir ya da bağımsız seyredebilir. Primer sklerozan kolanjit birlikteliği özellikle önemlidir, çünkü hem kolon kanseri hem safra yolu kanseri riskini artırır ve izlem planını değiştirir.
Tanı, tek bir teste değil klinik, endoskopik, radyolojik ve histolojik bulguların birlikte değerlendirilmesine dayanır. Dışkıda kalprotektin ölçümü, iltihabi hastalığı huzursuz bağırsak sendromundan ayırt etmede değerlidir ve gereksiz endoskopiyi azaltır. Ateş, kanlı ishal ve karın ağrısıyla başvuran hastada enfeksiyonlar dışlanmalıdır; Clostridioides difficile ve sitomegalovirüs, hem tabloyu taklit eder hem alevlenmeyi tetikler. Bu araştırmanın atlanması, steroit tedavisine yanıtsızlığın gözden kaçan nedenidir.
Tedavide hedef, yalnızca belirtileri gidermek değil mukoza iyileşmesini sağlamaktır; bu hedef uzun dönem sonuçları belirler. Aminosalisilatlar, kortikosteroidler, bağışıklık düzenleyiciler ve biyolojik ilaçlar basamaklı olarak kullanılır. Steroitler alevlenmede etkilidir ancak idame tedavisi için uygun değildir; bu ayrım sıklıkla ihmal edilir. Biyolojik tedavi öncesinde latent tüberküloz ve hepatit B taraması zorunludur. Cerrahi, ülseratif kolitte iyileştiricidir; Crohn hastalığında ise hastalık anastomoz bölgesinde yineler, bu nedenle bağırsak korunmalı ve geniş rezeksiyondan kaçınılmalıdır. Uzun süreli hastalıkta kolon kanseri riski arttığından düzenli endoskopik izlem gerekir.
Eş anlamlılar
- IBD
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Feldman M ve ark. (ed.), Sleisenger and Fordtran's Gastrointestinal and Liver Disease, 11. baskı, 2021.