Akantozis nigrikans

Akantozis nigrikans (İng. acanthosis nigricans; Yun. akantha diken, Lat. nigricans kararan), deri kıvrımlarında kadifemsi görünümde kalınlaşma ve koyulaşma ile giden deri bulgusudur.

Etimoloji

Yunanca akantha (diken) ve Latince nigricans (kararan) sözcüklerinden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Bulgu bir hastalık değil, çoğu olguda altta yatan metabolik bozukluğun deriye yansımasıdır ve bu nedenle görüldüğünde neden araştırılmalıdır. En sık neden insülin direncidir; yüksek insülin düzeyleri deri hücrelerindeki büyüme etkeni reseptörlerini uyararak keratinosit ve fibroblast çoğalmasını artırır, sonuçta epidermis kalınlaşır ve papillomatöz bir yüzey oluşur. Koyu görünüm melanin artışından çok bu kalınlaşmadan kaynaklanır. Yerleşim yeri tipiktir: ense, koltuk altı, kasık ve meme altı kıvrımları.

Klinik önemi, insülin direncinin gözle görülebilen bir işareti olmasıdır. Obez çocuk ve ergenlerde saptanması, tip 2 diyabet gelişme riskinin yüksek olduğunu gösterir ve tarama yapılmasını gerektirir; bu, bulgunun en somut pratik değeridir. Polikistik over sendromunda sık görülür ve tabloya adet düzensizliği ile kıllanma artışı eşlik eder. Cushing sendromu, akromegali ve hipotiroidi diğer endokrin nedenlerdir. Bazı ilaçlar da yol açabilir; nikotinik asit, sistemik kortikosteroidler ve oral kontraseptifler bilinen örneklerdir.

Ender ancak yaşamsal öneme sahip biçim, kanserle ilişkili olanıdır. Bu tabloda bulgu hızla ortaya çıkar, yaygındır, avuç içi ve ağız mukozasını tutar, kaşıntı belirgindir ve hastanın kilolu olmaması dikkat çekicidir. İlişkilendirilen tümörlerin büyük çoğunluğu karın içi kaynaklıdır, özellikle mide adenokarsinomu öne çıkar. Bu nedenle zayıf, orta yaş üstü bir hastada hızlı gelişen yaygın lezyonlar, kilo kaybı ve iştahsızlık eşliğinde değerlendirilmeli ve sindirim sistemi araştırılmalıdır. Deri bulgusu, tümörün belirtilerinden önce ortaya çıkabilir.

Ayırıcı tanıda kirlilik ve yetersiz hijyen düşüncesi sık bir hatadır; lezyon silinmez ve ovmakla geçmez. Kıvrımlarda mantar enfeksiyonu, sürtünmeye bağlı kalınlaşma ve pigment bozuklukları ayırt edilmelidir. Tanı klinik görünümle konur, biyopsi ancak kuşkulu olgularda gerekir. Tedavinin temeli nedene yöneliktir; kilo verilmesi ve insülin direncinin azaltılması bulgunun gerilemesini sağlar. Yerel keratolitik ve retinoid uygulamaları görünümü düzeltmeye yardımcı olur ancak altta yatan sorun ele alınmadıkça kalıcı sonuç vermez.

İlgili terimler

• İnsülin direnci
• Tip 2 diyabet
• Obezite
• Polikistik over sendromu
• Akantom