Protez

Protez (İng. prosthesis; Yun. prosthesis, ekleme), kaybedilen ya da işlevini yitiren bir vücut parçasının yerini alan yapay araçtır.

Etimoloji

Yunanca prosthesis (ekleme, yerine koyma) sözcüğünden gelir.

Klinik bağlam

Kavram geniştir: uzuv protezleri, eklem protezleri, diş protezleri, kalp kapakları, göz protezleri, işitme implantları ve meme protezleri bu başlık altında değerlendirilir. Ortak amaç, işlevin ve yaşam niteliğinin geri kazanılmasıdır.

Eklem protezleri, ileri osteoartrit tedavisinde en etkili girişimlerdendir; ağrıyı azaltır ve hareketi geri kazandırır. Kalça ve diz protezleri, ağrı denetimi ve işlevsel iyileşme açısından en başarılı ameliyatlar arasında sayılır.

Yabancı cisim varlığı, en önemli sorunu doğurur: enfeksiyon. Protez çevresinde oluşan biyofilm, bakterileri hem bağışıklık sisteminden hem antibiyotiklerden korur. Bu nedenle protez enfeksiyonlarında yalnızca antibiyotik tedavisi çoğu kez yetersiz kalır; kalıcı çözüm için aracın çıkarılması ya da değiştirilmesi gerekir. Bu ilke, alanın en belirleyici bilgisidir.

Enfeksiyon erken ya da geç ortaya çıkabilir. Erken dönemde ağrı, kızarıklık, akıntı ve ateş belirgindir. Geç enfeksiyonlar ise sinsi seyreder; tek bulgu sürekli ağrı ve protezin gevşemesi olabilir. Bu nedenle ağrılı protezde, mekanik gevşeme kadar enfeksiyon da araştırılmalıdır.

Tanıda iltihap belirteçleri, eklem sıvısı incelemesi ve kültürler kullanılır; kültürlerin uzun süre bekletilmesi, yavaş üreyen etkenlerin saptanmasını sağlar. Örnek alımının antibiyotik başlanmadan önce yapılması belirleyicidir.

Korunmada ameliyat öncesi antibiyotik profilaksisi, deri hazırlığı, ameliyathane koşulları, diyabet denetimi, sigaranın bırakılması ve obezitenin yönetimi etkilidir. Uzak odak enfeksiyonlarının — diş, deri, idrar yolu — önceden tedavi edilmesi de önerilir.

Diş girişimleri öncesinde ayrım gözetmeden antibiyotik verilmesi, günümüzde eklem protezleri için önerilmemektedir; buna karşılık mekanik kalp kapağı taşıyan hastalarda belirli işlemler öncesinde koruyucu tedavi sürdürülür. Bu ayrım sık karıştırılır.

Mekanik sorunlar arasında gevşeme, aşınma, çıkık, kırık ve çevre kemikte erime bulunur. Metal parçacıklarına bağlı doku tepkimeleri, bazı protez türlerinde geri çekilmelere yol açmıştır.

Uzuv protezlerinde güdük bakımı, uygun soket uyumu ve rehabilitasyon başarıyı belirler; hayalet uzuv ağrısı sık görülür ve ayrı tedavi gerektirir.

Görüntülemede metal artefaktları değerlendirmeyi güçleştirir; manyetik rezonans uyumluluğunun bilinmesi gerekir. Günümüz protezlerinin çoğu bu inceleme için güvenlidir.

Hastanın protez kimlik bilgilerini taşıması, sonraki girişimlerde yol göstericidir.

Eş anlamlılar

• Yapay uzuv
• İmplant

İlgili terimler

• Osteoartrit
• Mekanik kalp kapağı
• Enfeksiyon
• Rehabilitasyon
• Greft