Serebral toksoplazmoz

Serebral toksoplazmoz (İng. cerebral toxoplasmosis), Toxoplasma gondii parazitinin merkezî sinir sistemini tutmasıyla gelişen enfeksiyondur.

Etimoloji

Latince cerebrum (beyin) sözcüğü ile etkenin adından türeyen toksoplazmoz teriminin birleşimidir.

Klinik bağlam

Hastalık, hemen daima gizli enfeksiyonun yeniden etkinleşmesiyle ortaya çıkar. Parazit, ilk enfeksiyondan sonra dokularda kist biçiminde yaşam boyu kalır; hücresel bağışıklık zayıfladığında yeniden çoğalır.

Başlıca risk grubu, CD4 lenfosit sayısı ileri düzeyde düşük olan HIV enfeksiyonu hastalarıdır; ayrıca organ nakli alıcıları ve yoğun bağışıklık baskılayıcı tedavi alanlarda görülür.

Belirtiler baş ağrısı, ateş, bilinç değişikliği, odaksal nörolojik bulgular ve nöbettir. Bulgular günler-haftalar içinde ilerler.

Görüntülemede, çevresel halka biçiminde boyanan, çevresinde ödem bulunan çok sayıda lezyon tipiktir; bazal ganglionlar ve kortiko-medüller bileşke sık tutulur.

En önemli ayırıcı tanı, birincil merkezî sinir sistemi lenfomasıdır. İki hastalık görüntülemede benzer görünebilir; ayrım tedavi yönünü tümüyle değiştirir. Ayrımda yardımcı ölçütler şunlardır: lenfomada lezyon çoğu kez tektir ve daha büyüktür; beyin omurilik sıvısında Epstein-Barr virüsü saptanması lenfomayı destekler; parazit serolojisinin negatif olması toksoplazmoz olasılığını belirgin biçimde azaltır. Nükleer tıp incelemeleri de ayrımda kullanılır.

Klinik uygulamada yaygın yaklaşım, uyumlu görüntüleme ve pozitif seroloji varlığında ampirik tedavi başlanması ve iki hafta içinde yanıt değerlendirilmesidir. Belirgin klinik ve radyolojik düzelme tanıyı doğrular; yanıtsızlık ise biyopsi gerektirir. Bu deneme, tanısal bir araç olarak kullanılır.

Kritik bir tuzak, tanı konmadan kortikosteroid verilmesidir. Steroidler lenfoma lezyonlarını geçici olarak küçültür; bu durumda tedaviye yanıt alındığı sanılır ve gerçek tanı gecikir. Bu nedenle steroidler yalnızca kitle etkisi ve ödem yaşamı tehdit ettiğinde kullanılır.

Bir diğer önemli nokta, serolojinin yorumudur. Pozitiflik yalnızca geçirilmiş enfeksiyonu gösterir; tanı koydurmaz. Buna karşılık negatif seroloji, bağışıklığı baskılanmış hastada tanıyı büyük ölçüde uzaklaştırır.

Tedavi, parazite yönelik ilaç birleşimiyle yürütülür; folinik asit eklenmesi kemik iliği baskılanmasını önler. Bu ek, sıklıkla atlanır ve ağır sitopenilere yol açar.

Tedaviye yanıt alındıktan sonra idame tedavisi sürdürülür; antiretroviral tedavi ile bağışıklık onarıldığında ve hücre sayısı belirli bir düzeyin üzerinde kalıcı olarak seyrettiğinde koruyucu tedavi kesilebilir.

Korunmada, ileri bağışıklık yetmezliği olan seropozitif hastalarda koruyucu ilaç uygulanır; ayrıca çiğ et tüketiminden ve kedi dışkısıyla temastan kaçınma önerilir.

Eş anlamlılar

• Beyin toksoplazmozu

İlgili terimler

• Toksoplazmoz
• HIV enfeksiyonu
• Fırsatçı enfeksiyon
• CD4 lenfosit
• Lenfoma