CD4 lenfosit
CD4 lenfosit (İng. CD4 lymphocyte), yüzeyinde CD4 molekülü taşıyan yardımcı T lenfosittir.
Etimoloji
CD, İngilizce cluster of differentiation (farklılaşma kümesi) tanımından kısaltmadır; 4, molekülün numarasıdır.
Klinik bağlam
Bu hücreler, edinsel bağışıklığın düzenleyici merkezidir. Antijen sunan hücrelerin yüzeyindeki sınıf II doku uygunluk molekülüne bağlanarak antijeni tanır; ardından salgıladıkları sitokinlerle B lenfosit yanıtını, CD8 lenfosit etkinliğini ve makrofaj işlevini yönlendirirler.[1]
Alt gruplara ayrılırlar. Th1 hücreleri hücre içi etkenlere karşı makrofaj etkinleşmesini sağlar; Th2 hücreleri parazitlere ve alerjik yanıta aracılık eder; Th17 hücreleri mantar ve hücre dışı bakterilere karşı nötrofil toplanmasını yönetir; düzenleyici T hücreleri ise otoimmüniteyi baskılar. Bu iş bölümü, farklı bağışıklık yetmezliklerinde neden farklı enfeksiyonların öne çıktığını açıklar.
Klinik önemleri en çok HIV enfeksiyonunda belirginleşir. Virüs, CD4 molekülünü giriş kapısı olarak kullanır ve bu hücreleri tüketir. Sayının azalması, hücresel bağışıklığın bozulmasına ve fırsatçı enfeksiyonlara zemin hazırlar.
Sayım, hastalığın evrelemesinde ve izleminde kullanılır. Belirli eşiklerin altında belirli etkenler öne çıkar: Pneumocystis jirovecii pnömonisi, toksoplazmoz, kriptokok menenjiti, yaygın sitomegalovirüs hastalığı ve atipik mikobakteri enfeksiyonları bu sıralamayı izler. Bu eşikler, koruyucu tedavi kararlarını belirler.
Önemli bir klinik tuzak, mutlak sayının geçici etkenlerle değişebilmesidir. Araya giren enfeksiyon, kortikosteroid kullanımı, ameliyat ve gün içi değişkenlik sayıyı etkiler; bu nedenle tek bir düşük ölçüm tek başına yorumlanmaz ve yüzde değeri daha kararlı bir gösterge kabul edilir.
Bir diğer tuzak, antiretroviral tedavi altında virüs yükü baskılandığı halde sayının beklendiği kadar yükselmemesidir; bu durumda tedavi başarısızlığı değil, bağışıklık onarımının gecikmesi söz konusudur. Tersine, tedavi başlangıcında bağışıklığın hızla toparlanması, gizli enfeksiyonlara karşı abartılı yanıt doğurabilir; bu tablo bağışıklık onarım iltihabi sendromu olarak adlandırılır ve yeni bir enfeksiyon sanılarak yanlış yönetilebilir.
Sayı düşüklüğü yalnızca HIV'e özgü değildir. Kortikosteroid tedavisi, kemoterapi, organ nakli sonrası bağışıklık baskılaması, lenfoma ve idiyopatik CD4 lenfositopenisi de benzer tabloya yol açar. Bu nedenle düşük sayım saptandığında HIV dışı nedenler dışlanmalıdır.
Ölçüm akım sitometrisiyle yapılır; örneklerin gecikmeden çalışılması sonucun güvenilirliği için önemlidir.
Eş anlamlılar
- Yardımcı T hücresi
- T yardımcı lenfosit
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Abbas AK ve ark., Cellular and Molecular Immunology, 10. baskı, 2021.