CD8 lenfosit
CD8 lenfosit (İng. CD8 lymphocyte), yüzeyinde CD8 molekülü taşıyan, enfekte ve tümör hücrelerini doğrudan öldüren sitotoksik T hücresidir.
Etimoloji
CD, İngilizce cluster of differentiation (farklılaşma kümesi) tanımından kısaltmadır; 8, molekülün numarasıdır.
Klinik bağlam
Bu hücreler, hedef hücrelerin yüzeyindeki sınıf I doku uygunluk molekülü aracılığıyla sunulan antijenleri tanır. Sınıf I molekülleri hemen tüm çekirdekli hücrelerde bulunduğundan, vücudun herhangi bir hücresi denetlenebilir.[1]
Öldürme iki yolla gerçekleşir: perforin ve granzim salınımı ile hedef hücrede programlı ölümün başlatılması, ve ölüm almaçları üzerinden doğrudan sinyal verilmesi.
Bu düzenek, virüsle enfekte hücrelerin ve tümör hücrelerinin ortadan kaldırılmasının temelidir. Aynı düzenek, nakledilen organa karşı gelişen hücresel rette ve otoimmün doku hasarında da rol oynar.
Etkinleşmeleri için CD4 lenfositlerin desteği gereklidir; bu bağımlılık, yardımcı hücrelerin kaybolduğu durumlarda hücresel savunmanın neden bütünüyle bozulduğunu açıklar.
HIV enfeksiyonunda bu hücrelerin sayısı artabilir; buna karşılık işlevleri bozulur. Bu nedenle hastalığın izleminde CD8 sayısı değil, CD4 sayısı ve CD4/CD8 oranı kullanılır. Yalnızca CD8 sayısına bakarak yorum yapılması, sık görülen bir hatadır.
Virüsler, bu denetimden kaçmak için çeşitli yollar geliştirmiştir; en yaygın olanı sınıf I moleküllerinin hücre yüzeyindeki anlatımını azaltmaktır. Bu kaçış, doğal öldürücü hücrelerin devreye girmesiyle kısmen karşılanır; bu hücreler, sınıf I molekülünü kaybetmiş hücreleri tanır ve öldürür.
Tümörler de aynı kaçış düzeneklerini kullanır; ayrıca bağışıklık kontrol noktası moleküllerini uyararak bu hücreleri işlevsiz duruma getirir.
Bu bilgi, kanser tedavisinde köklü bir değişime yol açmıştır. Bağışıklık kontrol noktası engelleyicileri, frenlenmiş sitotoksik hücreleri yeniden etkinleştirir; birçok kanser türünde gidişi belirgin biçimde iyileştirmiştir.
Bu tedavilerin yan etkileri de aynı düzenekten kaynaklanır: bağışıklık aracılı kolit, hepatit, pnömonit, deri döküntüleri ve endokrin bozukluklar. Kortikosteroid ile erken tedavi gerektirir ve bu tabloların enfeksiyon sanılması ciddi hatalara yol açar.
Hücresel tedaviler de bu ilkeye dayanır; hastanın kendi T hücreleri, tümör antijenini tanıyacak biçimde genetik olarak değiştirilir. Bu tedavilerde sitokin salınım sendromu ve nörotoksisite başlıca komplikasyonlardır.
Aşı geliştirmede, yalnızca antikor yanıtı değil hücresel yanıtın da uyarılması hedeflenir; hücre içi etkenlere karşı koruma bunu gerektirir.
Eş anlamlılar
- Sitotoksik T hücresi
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Abbas AK ve ark., Cellular and Molecular Immunology, 10. baskı, 2021.