Beta hücreleri

Beta hücreleri (İng. beta cells), pankreas adacıklarında bulunan ve insülin üreten hücrelerdir.

Etimoloji

Langerhans adacıklarındaki hücre tiplerinin Yunan abecesiyle adlandırılmasından gelir.

Klinik bağlam

Hücreler, adacık hücrelerinin çoğunluğunu oluşturur. Kan şekerindeki yükselmeyi algılar ve insülin salgılar; ayrıca amilin ve C-peptit üretirler.

Glukoz, hücreye taşıyıcı aracılığıyla girer ve enerji üretimi sonucu potasyum kanalları kapanır; hücre depolarize olur, kalsiyum girer ve insülin salınır.

Bu düzenek, sülfonilüre grubu ilaçların etki noktasını açıklar; bu ilaçlar potasyum kanallarını kapatarak salınımı uyarır.

Aynı nedenle bu ilaçlar, kan şekerinden bağımsız olarak insülin salgılatır ve ağır hipoglisemiye yol açabilir. Bu risk, yaşlılarda ve böbrek yetmezliğinde belirgindir.

Salınım iki fazlıdır: hazır depolanmış insülinin hızla salındığı erken faz ve yeni üretilen insülinin salındığı geç faz.

Tip 2 diyabette erken fazın kaybı, hastalığın en erken bulgularındandır; bu, tokluk şekerinin yükselmesini açıklar.

Tip 1 diyabette hücreler otoimmün süreçle yıkılır; insülin üretimi mutlak olarak kaybolur. Otoantikorlar, belirtiler ortaya çıkmadan yıllar önce saptanabilir.

Tip 2 diyabette ise başlangıçta direnç karşısında salgı artar; zamanla hücre işlevi ilerleyici biçimde azalır. Tanı anında işlevin önemli bir bölümü çoktan kaybolmuştur.

Bu ilerleyici kayıp, tedavinin zamanla yoğunlaştırılmasının nedenidir; hastalığın kötüleşmesi hastanın uyumsuzluğuna bağlanmamalıdır.

C-peptit ölçümü, kendi insülin üretimini gösterir. Dışarıdan verilen insülin C-peptit içermediğinden, bu ölçüm tip 1 ile tip 2 ayrımında ve dışarıdan insülin alımının araştırılmasında kullanılır.

Bu ayrım, açıklanamayan hipoglisemi değerlendirmesinde belirleyicidir. İnsülinoma ve sülfonilüre alımında C-peptit yüksek; dışarıdan insülin uygulanmasında ise baskılanmış bulunur.

Erişkin yaşta başlayan otoimmün diyabet, tip 2 sanılarak izlenebilir; zayıf, hızlı kilo kaybeden ve ağızdan ilaçlara yanıt vermeyen hastalarda otoantikor ve C-peptit değerlendirilmelidir.

Hücrelerin korunması, tedavi araştırmalarının hedefidir. Kilo kaybı ve erken yoğun tedavi, seçilmiş hastalarda işlevin kısmen düzelmesini sağlayabilir.

Bariatrik cerrahi sonrası görülen erken metabolik düzelme, bağırsak hormonlarının bu hücreler üzerindeki etkisiyle açıklanır.

Adacık nakli ve kök hücre kaynaklı hücre tedavileri, seçilmiş hastalarda uygulanmaya başlanmıştır.

Amilin eksikliği de tip 1 diyabette görülür; mide boşalmasının hızlanmasına ve tokluk şekerinin yükselmesine katkıda bulunur.

Eş anlamlılar

• Beta hücresi
• Langerhans beta hücreleri

İlgili terimler

• İnsülin
• Diyabet
• Tip 2 diyabet
• Hipoglisemi
• Glukagon benzeri peptit-1