Gangren
Gangren (İng. gangrene; Yun. gangraina), kan akımının kesilmesi ya da ağır enfeksiyon sonucu dokunun ölmesidir.
Etimoloji
Yunanca gangraina (kemiren yara) sözcüğünden türetilmiştir.
Klinik bağlam
Üç ana biçim tanımlanır: kuru gangren, ıslak gangren ve gazlı gangren. Bu ayrım, hem nedeni hem aciliyeti belirler.[1]
Kuru gangren, damar tıkanıklığına bağlı iskeminin yavaş ilerlemesiyle oluşur. Doku büzüşür, kararır ve canlı dokuyla arasında belirgin bir sınır oluşur.
Enfeksiyon eşlik etmediğinden ilerleme yavaştır; bazı olgularda sınır belirginleşene dek beklenip ardından cerrahi yapılır.
En sık nedenler periferik arter hastalığı, diyabet ve emboliktir.
Islak gangrende bakteriyel enfeksiyon eklenmiştir. Doku şiş, kötü kokulu ve akıntılıdır; sınır belirsizdir ve hızla ilerler.
Bu biçim acil girişim gerektirir; beklemek sistemik yayılıma ve ölüme yol açar.
Gazlı gangren, Clostridium perfringens gibi anaerop bakterilerin toksinlerine bağlıdır. Saatler içinde ilerler ve dokuda gaz birikimi görülür.
En erken uyarı, muayene bulgularıyla orantısız şiddetli ağrıdır. Krepitasyon ve deride renk değişikliği geç bulgulardır.
Bu geç bulguların beklenmesi, en tehlikeli hatadır.
Fournier gangreni, perine bölgesinin nekrotizan enfeksiyonudur; diyabet hastalarında ve bağışıklığı baskılanmışlarda görülür.
Bu bölgede ortaya çıkan ağrı ve şişlik, deri bulguları hafif olsa bile acil değerlendirme gerektirir.
Tedavinin temeli, nedene göre belirlenir. İskemik gangrende kan akımının yeniden sağlanması önceliklidir; revaskülarizasyon, ampütasyon düzeyini düşürebilir ya da gereksiz kılabilir.
Enfeksiyöz biçimlerde ise gecikmesiz ve geniş cerrahi debridman zorunludur. Ölü doku uzaklaştırılmadıkça hiçbir antibiyotik yeterli olmaz.
Antibiyotik tedavisi geniş kapsamlı başlanır; toksin üretimini baskıladığı için klindamisin eklenir.
Hiperbarik oksijen tedavisi destekleyici olarak kullanılabilir; ancak cerrahiyi geciktirmemelidir.
Ampütasyon kararı, uzvun kurtarılabilirliği ve hastanın işlevsel beklentisi gözetilerek verilir.
Diyabetik ayakta gangren, önlenebilir bir sonuçtur. Duyu kaybı nedeniyle yaralanma fark edilmez; enfeksiyon ve iskemi eklendiğinde doku kaybı ilerler.
Bu nedenle düzenli ayak muayenesi, uygun ayakkabı ve bakım eğitimi en etkili korunma yollarıdır.
Kalsifilaksi, ileri böbrek hastalarında damar kireçlenmesine bağlı gelişen ağrılı nekrotik yaralarla seyreden ayrı bir tablodur.
Eş anlamlılar
- Kangren
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Brunicardi FC ve ark. (ed.), Schwartz's Principles of Surgery, 11. baskı, 2019.