Kodein
Kodein (İng. codeine; Yun. kodeia haşhaş kapsülü), doğal kaynaklı zayıf etkili bir opioid ağrı kesici ve öksürük kesicidir.
Etimoloji
Yunanca kodeia (haşhaş başı) sözcüğünden türetilmiştir.
Klinik bağlam
İlaç, kendisi güçlü bir etkiye sahip değildir; etkisinin büyük bölümü karaciğerde morfine dönüşmesinden kaynaklanır.[1]
Bu dönüşüm, sitokrom P450 sisteminin belirli bir enzimi aracılığıyla gerçekleşir; enzim etkinliği kişiden kişiye büyük farklılık gösterir.
Bu genetik değişkenlik, ilacın en kritik özelliğidir ve hem etkisizliği hem de ölümcül zehirlenmeyi açıklar.
Enzimi yavaş çalışan kişilerde morfin oluşmaz; ilaç ağrı kesici etki göstermez ve hasta yanıtsız kalır.
Bu durumda dozun artırılması yarar sağlamaz, yalnızca yan etkileri çoğaltır.
Enzimi çok hızlı çalışan kişilerde ise beklenenden çok daha fazla morfin oluşur; olağan dozlarda bile ağır solunum baskılanması gelişebilir.
Bu risk, ilacın çocuklarda kullanımının büyük ölçüde bırakılmasına yol açmıştır.
Bademcik ve geniz eti ameliyatı sonrasında çocuklara verilen ilaçla ölüm olguları bildirilmiştir; bu endikasyon artık karşı endikasyondur.
On iki yaş altındaki çocuklarda ağrı ve öksürük için kullanımı önerilmez.
Emziren annelerde de kullanımından kaçınılır; hızlı yıkıcı annelerin sütüne yüksek düzeyde morfin geçebilir ve bebekte solunum baskılanması görülebilir.
Bu iki uyarı, son yıllarda uygulamayı değiştiren en önemli güvenlik kararlarıdır.
Enzimi engelleyen ilaçlar, örneğin bazı antidepresanlar, ilacın etkisini ortadan kaldırır; bu etkileşim sıklıkla gözden kaçar.
Yan etkiler diğer opioidlerle ortaktır: kabızlık, bulantı, uyku hâli, gözbebeği küçülmesi ve solunum baskılanması.
Kabızlık, tolerans gelişmeyen tek yan etkidir; uzun süreli kullanımda önlem alınmalıdır.
Öksürük kesici olarak kullanımı azalmıştır; üst solunum yolu enfeksiyonlarında yararı sınırlıdır.
İshal tedavisinde bağırsak hareketlerini yavaşlatıcı etkisi kullanılabilir; ancak enfeksiyöz ishalde uygun değildir.
Bağımlılık yapma potansiyeli düşük olsa da vardır; uzun süreli kullanımda yoksunluk tablosu görülebilir.
Aşırı dozda nalokson etkilidir; ancak etki süresi ilacınkinden kısa olduğundan yineleyen uygulama ve izlem gerekir.
Sıklıkla parasetamol ile birleşik biçimlerde bulunur; bu durumda toplam parasetamol dozunun aşılmaması gerekir.
Bu birleşik ürünler, farkında olmadan yüksek doz parasetamol alımının önemli bir nedenidir.
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Brunton LL ve ark. (ed.), Goodman & Gilman's The Pharmacological Basis of Therapeutics, 14. baskı, 2023.