Laboratuvar
Laboratuvar (İng. laboratory; Lat. laborare çalışmak), tanı ve izlem amacıyla biyolojik örneklerin incelendiği birimdir.
Etimoloji
Latince laborare (çalışmak) sözcüğünden türeyen laboratorium teriminden gelir.
Klinik bağlam
Tıbbi laboratuvar hizmetleri biyokimya, hematoloji, mikrobiyoloji, patoloji, immünoloji ve genetik alt birimlerinden oluşur.[1]
Süreç üç aşamada değerlendirilir: örnek alınmadan önceki, analiz sırasındaki ve sonuç sonrası aşamalar.
Hataların büyük bölümü analiz sırasında değil, örnek alma ve etiketleme aşamasında oluşur; bu bulgu, kalite çabalarının yönünü belirlemiştir.
Yanlış hasta kimliği, uygun olmayan tüp, yetersiz hacim, hemoliz ve gecikmiş taşıma başlıca sorunlardır.
Hemolizli örnekte potasyum yalancı olarak yüksek çıkar; bu sonuç gerçek sanılırsa gereksiz ve tehlikeli tedaviye yol açar.
Turnikenin uzun süre bağlı kalması ve yumruk sıkma da potasyumu yükseltir; bu, sık karşılaşılan bir tuzaktır.
Damar yolundan sıvı giden koldan örnek alınması, elektrolit ve şeker değerlerini bozar.
Referans aralığı kavramı doğru anlaşılmalıdır; bu aralık, sağlıklı topluluğun büyük bölümünü kapsayacak biçimde belirlenir.
Bu tanım gereği, sağlıklı kişilerin bir bölümü aralığın dışında kalır; çok sayıda test istendiğinde en az bir anormal sonuç çıkması beklenen bir durumdur.
Bu nedenle gereksiz test istemi, yanlış pozitif sonuçlar ve gereksiz ileri incelemeler doğurur.
Referans aralığı, hastalık eşiği ile aynı şey değildir; kolesterol ve şeker gibi ölçümlerde karar sınırları ayrıca tanımlanır.
Testlerin duyarlılık ve özgüllüğü bilinmelidir; hiçbir test kusursuz değildir.
Sonuçların yorumu, hastalığın öncül olasılığına bağlıdır; düşük olasılıklı hastada pozitif sonuç çoğu kez yanlış pozitiftir.
Bu ilke, tarama testlerinin doğru kullanımını belirler.
Kritik değerler, hastanın yaşamını doğrudan tehdit eden sonuçlardır ve ilgili hekime gecikmeden bildirilir.
Bu bildirim zinciri, laboratuvar güvenliğinin en önemli bileşenlerinden biridir.
İç ve dış kalite denetimi, ölçüm güvenilirliğinin sürdürülmesini sağlar.
Farklı laboratuvarların yöntemleri farklı olabilir; bu nedenle sonuçların karşılaştırılmasında aynı yöntemin kullanılması önerilir.
Hasta başı testler hızlı sonuç verir; ancak doğrulama gerektiren durumlar bilinmelidir.
Beklenmedik bir sonuç, klinik tabloyla uyuşmuyorsa yinelenmelidir; tek bir değere dayanarak tedavi değiştirilmesi risklidir.
En temel ilke, hastanın değil sonucun tedavi edilmemesidir; laboratuvar bulgusu klinik değerlendirmenin yerine geçmez.
Eş anlamlılar
- Tahlil birimi
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Loscalzo J ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, 2022.