Tanı
Tanı (İng. diagnosis; Yun. diagignoskein, ayırt etmek), hastanın yakınmaları, bulguları ve incelemeleri değerlendirilerek hastalığın belirlenmesidir.
Etimoloji
Yunanca dia (aracılığıyla) ve gignoskein (bilmek) sözcüklerinden türetilmiştir.
Klinik bağlam
Süreç, öykü alma ile başlar. Tanıların büyük bölümü yalnızca öyküyle konabilir; muayene ve incelemeler bu ön tanıyı doğrular ya da daraltır. Öykünün yetersiz alınması, tanı hatalarının en sık kaynağıdır.[1]
Klinik akıl yürütme iki biçimde işler. Örüntü tanıma, deneyimli hekimin bulguları bilinen bir tabloya oturtmasıdır; hızlıdır ancak hataya açıktır. Çözümsel akıl yürütme ise yavaş, sistemli ve ayırıcı tanı temellidir. İyi hekimlik, iki yöntemin uygun biçimde kullanılmasına dayanır.
Ayırıcı tanı listesi oluşturulurken yalnızca en olası tanılar değil; atlanmaması gereken, ölümcül ve tedavi edilebilir tanılar da yer almalıdır. Bu ilke, acil değerlendirmenin temelidir.
Test istemi, olasılık temelli düşünmeyi gerektirir. Bir testin sonucunu yorumlamak, test öncesi olasılığı bilmeyi gerektirir; aynı sonuç, farklı hastalarda farklı anlam taşır. Yönetimi değiştirmeyecek bir test istenmemelidir; gereksiz test, yanlış pozitif sonuçlar ve ek girişimler yoluyla doğrudan zarar verir.
Bilişsel önyargılar tanı hatalarının önemli nedenidir. Erken kapanma, ilk akla gelen tanıda karar kılıp diğerlerini değerlendirmemektir. Çapa etkisi, ilk edinilen bilgiye aşırı bağlanmadır. Doğrulama yanlılığı, yalnızca tanıyı destekleyen verilerin dikkate alınmasıdır. Tanısal gölgeleme ise mevcut bir tanının, yeni ortaya çıkan belirtileri açıklamak için kullanılmasıdır.
Bu son önyargı, kronik hastalığı ya da ruhsal hastalığı olan kişilerde ciddi tabloların gözden kaçmasına yol açar.
Bir diğer sık hata, devralınan tanının sorgulanmamasıdır. Kayıtlardaki bir tanı, doğrulanmadan yıllarca taşınabilir; penisilin alerjisi kaydı bunun klasik örneğidir.
Belirsizlikle başa çıkmak, sürecin ayrılmaz parçasıdır. Her başvuruda kesin tanı konması gerekmez; güvenli bir izlem planı ve hastanın hangi bulgularda yeniden başvurması gerektiğinin açıkça anlatılması, güvenlik ağı oluşturur.
Zaman, tanısal bir araçtır; birçok tabloda gidişin izlenmesi, ek testlerden daha bilgilendiricidir.
Tanının hastaya anlaşılır biçimde iletilmesi ve belirsizliklerin paylaşılması, güveni ve uyumu artırır.
Tanı hataları, hasta güvenliği alanının uzun süre ihmal edilmiş bölümüdür; geri bildirim eksikliği, hekimlerin kendi hatalarını öğrenmesini güçleştirir.
Eş anlamlılar
- Teşhis
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Loscalzo J ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, 2022.