Patoloji
Patoloji (İng. pathology; Yun. pathos hastalık, logos bilim), hastalıkların nedenlerini, gelişim düzeneklerini ve doku düzeyindeki değişikliklerini inceleyen tıp dalıdır.
Etimoloji
Yunanca pathos (acı, hastalık) ve logos (bilgi) sözcüklerinden türetilmiştir.
Klinik bağlam
Alan, hastalık sürecinin dört boyutunu inceler: etiyoloji, patogenez, yapısal değişiklikler ve işlevsel sonuçlar.[1]
Bu çerçeve, klinik bulguların neden ortaya çıktığını açıklar ve tıbbın kavramsal temelini oluşturur.
Uygulamada anatomik ve klinik patoloji olarak ikiye ayrılır.
Anatomik patoloji, doku ve hücre incelemesine dayanır; biyopsi, ameliyat örnekleri ve otopsi bu kapsamdadır.
Klinik patoloji ise kan ve vücut sıvılarının incelenmesini kapsar.
Patolojik tanı, birçok hastalıkta kesin tanı sayılır; özellikle kanserde tedavi kararı bu rapora dayanır.
Bu nedenle rapor, yalnızca tanı değil, tedaviyi yönlendiren bilgileri de içerir.
Tümör tipi, derecesi, evresi, cerrahi sınırların durumu ve damar tutulumu bu bilgiler arasındadır.
Cerrahi sınırın temiz olup olmaması, ek tedavi gereksinimini doğrudan belirler.
Günümüzde rapor, geleneksel mikroskobik incelemenin ötesine geçmiştir.
İmmünhistokimya, hücrelerdeki belirteçleri göstererek kökeni belirsiz tümörlerin sınıflandırılmasını sağlar.
Moleküler incelemeler ise hedefe yönelik tedavi seçimini yönlendirir.
Meme kanserinde hormon almacı ve HER2 durumu, akciğer kanserinde belirli gen değişiklikleri bu amaçla incelenir.
Bu gelişme, patolojiyi tanı koyan bir daldan tedaviyi belirleyen bir dala dönüştürmüştür.
Örneğin uygun biçimde alınması ve saklanması, sonucun güvenilirliğini belirler.
Yetersiz örnek, yanlış tespit çözeltisi ve yanlış etiketleme, en sık hata kaynaklarıdır.
Bu hatalar mikroskop altında düzeltilemez; süreç örnek alınmadan önce başlar.
Bu nedenle klinik bilginin patoloğa eksiksiz aktarılması zorunludur.
Klinik bilgi olmadan yapılan yorum yanıltıcı olabilir; patoloji, klinikten bağımsız bir işlem değildir.
Dondurulmuş kesit incelemesi, ameliyat sırasında hızlı bilgi sağlar; ancak kesin tanı yerine geçmez.
Sitoloji, hücre düzeyinde inceleme yapar; rahim ağzı taraması bu yöntemin en yaygın uygulamasıdır.
Örneklem hatası, biyopsinin doğasında bulunan bir sınırlılıktır; negatif sonuç hastalığı her zaman dışlamaz.
Bu nedenle klinik kuşku sürüyorsa biyopsi yinelenmelidir.
Eş anlamlılar
- Hastalık bilimi
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Kumar V ve ark., Robbins and Cotran Pathologic Basis of Disease, 10. baskı, 2020.