Metanol

Metanol (İng. methanol), en basit alkol olan, insanda ağır zehirlenmeye yol açan uçucu bir sıvıdır.

Etimoloji

Yunanca methy (şarap) ve hyle (odun) sözcüklerinden türetilmiştir; tarihsel olarak odunun damıtılmasıyla elde edilmiştir.

Zehirlenme genellikle kaçak ya da sahte içki tüketimiyle, seyrek olarak cam suyu ve çözücü maddelerin içilmesiyle oluşur.^[1]

Maddenin kendisi görece az zararlıdır; asıl zarar yıkım ürünlerinden kaynaklanır.

Alkol dehidrogenaz enzimi maddeyi formaldehide, ardından formik aside çevirir; toksik etkiden sorumlu bileşik formik asittir.

Formik asit, hücre solunumunu engeller ve ağır metabolik asidoza yol açar.

Bu yıkım süreci zaman aldığından, belirtiler alımdan saatler sonra ortaya çıkar; bu gecikme en tehlikeli özelliktir.

Hasta ilk saatlerde yalnızca sarhoş görünür; bu dönemde tehlike fark edilmez ve tedavi gecikir.

Birlikte etil alkol alınmışsa gecikme daha da uzar; bu, tanıyı güçleştiren bir tuzaktır.

Belirtiler baş ağrısı, bulantı, kusma, karın ağrısı ve hızlı derin solunumla başlar.

Ayırt edici bulgu görme bozukluğudur; hastalar "kar yağıyormuş gibi" bir görüntüden söz eder.

Formik asit optik siniri seçici biçimde etkiler; tedavi edilmezse kalıcı körlük gelişir.

Bu nedenle asidozla birlikte görme yakınması, kanıtlanana kadar metanol zehirlenmesi sayılmalıdır.

İleri olgularda bilinç kaybı, nöbet, beyin bazal çekirdeklerinde kanama ve ölüm görülür.

Laboratuvarda yüksek anyon açıklı metabolik asidoz saptanır; ozmolar açık da artmıştır.

Bu iki bulgunun zamanla değişimi önemlidir. Erken dönemde ozmolar açık yüksek, asidoz hafiftir.

Zaman ilerledikçe ozmolar açık azalır ve asidoz derinleşir; bu değişim, yıkımın ilerlediğini gösterir.

Bu nedenle normal ozmolar açık, geç başvuran hastada zehirlenmeyi dışlamaz; bu ayrım yaşamsaldır.

Tedavinin temeli, enzimin engellenerek yıkımın durdurulmasıdır.

Fomepizol tercih edilen ilaçtır; bulunmadığında etil alkol aynı amaçla kullanılır.

Etil alkolün enzime ilgisi daha yüksektir; bu rekabet, toksik ürün oluşumunu engeller.

Folinik asit ya da folik asit verilmesi, formik asidin yıkımını hızlandırır.

Ağır asidoz, görme bozukluğu ve yüksek düzeylerde hemodiyaliz uygulanır; diyaliz hem maddeyi hem toksik ürünü uzaklaştırır.

Bikarbonat verilmesi, formik asidin dokulara geçişini azaltarak yarar sağlar.

Gastrik boşaltma yararsızdır; emilim çok hızlıdır.

Toplu olgularda salgın araştırması yapılmalı ve kaynak belirlenmelidir.

↑ Brunton LL ve ark. (ed.), Goodman & Gilman's The Pharmacological Basis of Therapeutics, 14. baskı, 2023.