Crohn hastalığı

Crohn hastalığı (İng. Crohn's disease), sindirim kanalının herhangi bir bölümünü tutabilen kronik iltihaplı bağırsak hastalığıdır.

Etimoloji

Hastalığı tanımlayan Amerikalı hekim Burrill Crohn'un adından gelir.

Hastalık, genetik yatkınlık zemininde bağırsak florasına karşı gelişen düzensiz bağışıklık yanıtına dayanır.^[1]

İki temel özelliği, onu ülseratif kolitten ayırır ve klinik davranışını belirler.

Birincisi, ağızdan makata kadar her bölümü tutabilmesidir; en sık son ince bağırsak ve kalın bağırsak etkilenir.

Tutulum kesintilidir; hastalıklı ve sağlam bölgeler bir arada bulunur.

İkincisi, iltihabın tüm duvar katmanlarını kapsamasıdır; ülseratif kolitte ise yalnızca mukoza tutulur.

Bu derin tutulum, hastalığın komplikasyonlarını doğrudan açıklar.

Duvarın tümüyle etkilenmesi, darlık, fistül ve apse oluşumuna yol açar.

Bu nedenle hasta, kanamadan çok tıkanıklık ve fistül bulgularıyla başvurur; bu ayrım tanısaldır.

Fistüller bağırsaklar arasında, mesaneye, deriye ya da makat çevresine açılabilir.

Makat çevresi hastalığı, tanı konmadan yıllar önce tek bulgu olabilir; yineleyen apse ve fistül bu tanıyı düşündürmelidir.

Bu bağlantının kurulmaması, tanı gecikmesinin sık nedenidir.

Klinik tabloda karın ağrısı, ishal, kilo kaybı, ateş ve halsizlik görülür.

Kanlı ishal, ülseratif kolitte daha belirgindir; bu ayrım yol göstericidir.

Son ince bağırsak tutulumu, B12 vitamini ve safra asidi emilimini bozar.

Safra asidi kaybı yağ emilimini engeller ve safra asidi ishaline yol açar; bu ayrım tedaviyi değiştirir.

Ayrıca okzalat emiliminin artması böbrek taşı riskini yükseltir.

Bağırsak dışı bulgular sıktır; eklem, göz, deri ve safra yolları tutulabilir.

Üveit, eritema nodozum ve piyoderma gangrenozum bu kapsamdadır.

Tanı, endoskopi, görüntüleme ve histolojik inceleme ile konur; granülom bulunması destekleyicidir.

Manyetik rezonans enterografi, ince bağırsak tutulumunu ve fistülleri gösterir.

Kalprotektin ölçümü, iltihabi etkinliği izlemede kullanışlıdır.

Tedavide bağışıklık düzenleyiciler ve biyolojik ilaçlar öne çıkmıştır; hedef, mukoza iyileşmesidir.

Cerrahi iyileştirici değildir; hastalık anastomoz bölgesinde yineler.

Bu nedenle bağırsak korunmalı, gereksiz geniş rezeksiyondan kaçınılmalıdır.

Sigara, hastalığın seyrini kötüleştirir; bırakılması tedavinin bir parçasıdır.

↑ Feldman M ve ark. (ed.), Sleisenger and Fordtran's Gastrointestinal and Liver Disease, 11. baskı, 2021.