Eser element

Eser element (İng. trace element), vücutta çok az miktarda bulunan ancak yaşamsal işlevler için gerekli olan minerallerdir.

Etimoloji

Türkçe "eser" (çok az) sözcüğü ile element teriminin birleşimidir.

Bu grupta demir, çinko, bakır, selenyum, iyot, manganez, krom ve molibden bulunur.^[1]

Gereksinim miktarları son derece küçüktür; ancak eksiklikleri belirgin klinik tablolara yol açar.

Bu elementlerin büyük bölümü, enzimlerin yapısında yardımcı öğe olarak görev yapar.

Bu işlev, eksikliklerinin neden yaygın metabolik sonuçlar doğurduğunu açıklar.

Çinko eksikliği, yara iyileşmesinin gecikmesi, tat alma bozukluğu, saç dökülmesi ve ishalle belirir.

Ağız ve göz çevresinde, el ve ayaklarda görülen deri döküntüsü tipiktir.

Bu döküntü örüntüsü, tanıyı düşündüren en değerli bulgudur.

Eksiklik, uzun süreli ishalde, emilim bozukluklarında ve damar yoluyla beslenen hastalarda görülür.

Selenyum eksikliği, kalp kası hastalığına yol açar; Keshan hastalığı bu tabloyu tanımlar.

Bakır eksikliği, kansızlık ve nötrofil azalması yapar; bu tablo B12 eksikliğini taklit eder.

Ayrıca omurilik tutulumuna bağlı yürüyüş bozukluğu görülür.

Bu tablo, obezite cerrahisi sonrası ve uzun süreli çinko takviyesi kullananlarda gelişir.

Çinko ile bakır arasındaki bu ilişki önemlidir; aşırı çinko alımı bakır emilimini engeller.

Bu etkileşimin bilinmemesi, açıklanamayan kansızlık ve nörolojik bulguların nedeninin atlanmasına yol açar.

İyot eksikliği, guatr ve tiroit işlev bozukluğuna neden olur.

Gebelikte eksikliği, bebekte ağır nörolojik gelişim bozukluğuna yol açar.

Bu nedenle tuzun iyotlanması, en etkili halk sağlığı girişimlerinden biridir.

Demir eksikliği en yaygın beslenme sorunudur ve kansızlığın başlıca nedenidir.

Bu elementlerin fazlalığı da hastalık yapar; bu ayrım göz ardı edilmemelidir.

Demir birikimi hemokromatoza, bakır birikimi Wilson hastalığına yol açar.

Manganez, karaciğer yetmezliğinde birikerek nörolojik bulgulara neden olur.

Uzun süre damar yoluyla beslenen hastalarda, eser element desteği rutin olarak eklenmelidir.

Bu desteğin unutulması, birkaç hafta içinde eksiklik tablolarına yol açar.

Sürekli böbrek destek tedavisi alan hastalarda kayıp artar; bu durum sıklıkla gözden kaçar.

Düzeylerin ölçümü, akut iltihabi durumlarda yanıltıcıdır; birçok element negatif akut faz belirteci gibi davranır.

Bu nedenle sonuçlar, iltihap belirteçleriyle birlikte yorumlanmalıdır.

↑ Loscalzo J ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, 2022.