Besin

Besin (İng. nutrient), canlının enerji üretmesi, büyümesi ve dokularını onarması için gereken maddedir.

Etimoloji

Türkçe "beslemek" kökünden türemiştir.

Besinler makro ve mikro besinler olarak ayrılır; bu ayrım gereksinim miktarına dayanır.^[1]

Makro besinler karbonhidratlar, proteinler ve yağlardır; enerji sağlarlar.

Mikro besinler vitaminler ve minerallerdir; enerji vermezler ancak enzim işlevleri için zorunludurlar.

Bu nedenle yeterli kalori alan bir kişi, mikro besin eksikliği yaşayabilir.

Bu ayrım klinik açıdan belirleyicidir; obez bir hastada da beslenme yetersizliği bulunabilir.

Bu gerçek, obezitenin beslenme yetersizliğini dışlamadığını gösterir ve sıklıkla gözden kaçar.

Protein gereksinimi, hastalık durumunda belirgin biçimde artar.

Ağır hastalık, cerrahi ve yanıklarda yıkım hızlanır; kas kütlesi hızla kaybedilir.

Bu kayıp, yalnızca kalori verilerek önlenemez; yeterli protein sağlanmalıdır.

Beslenme desteğinde temel ilke, sindirim sisteminin kullanılmasıdır.

Enteral yol, damar yoluna üstündür; bağırsak mukozasını korur ve enfeksiyonu azaltır.

Bu üstünlük, "bağırsak çalışıyorsa kullanılmalıdır" ilkesiyle özetlenir.

Damar yoluyla beslenme, yalnızca enteral yol kullanılamadığında tercih edilir.

Bu yöntemin kateter enfeksiyonu, karaciğer işlev bozukluğu ve metabolik komplikasyon riski daha yüksektir.

En tehlikeli komplikasyon, uzun süre aç kalmış hastada görülen yeniden beslenme sendromudur.

Karbonhidrat verilmesiyle insülin salınır; fosfor, potasyum ve magnezyum hızla hücre içine kayar.

Ortaya çıkan ağır hipofosfatemi, solunum ve kalp yetmezliğine yol açabilir.

Bu nedenle riskli hastada beslenme yavaş başlatılmalı ve kademeli artırılmalıdır.

Ayrıca beslenmeden önce tiyamin verilmelidir; bu sıralama yaşamsaldır.

Beslenme durumunun değerlendirilmesinde ağırlık değişimi, alım öyküsü ve kas kütlesi kullanılır.

Albümin düzeyi beslenme göstergesi değildir; iltihabi durumlarda düşer.

Bu yaygın yanlış yorum, gereksiz beslenme kararlarına yol açar.

Belirli hastalıklarda özgül eksiklikler beklenir; mide ameliyatı sonrası B12, emilim bozukluğunda yağda çözünen vitaminler etkilenir.

Yaşlı hastada iştahsızlık, ağız sorunları ve yalnızlık beslenmeyi doğrudan etkiler.

Bu etkenlerin sorgulanması, en verimli değerlendirme adımıdır.

↑ Loscalzo J ve ark. (ed.), Harrison's Principles of Internal Medicine, 21. baskı, 2022.