Plak
Plak (İng. plaque), damar duvarında ya da deride oluşan, çevresinden farklı yapıdaki sınırlı lezyondur.
Etimoloji
Fransızca plaque (levha, yassı parça) sözcüğünden gelir.
Klinik bağlam
Terim başlıca iki bağlamda kullanılır; damar duvarı ve deri lezyonları.[1]
Damar bağlamında plak, ateroskleroz sürecinin temel yapısal ögesidir.
Yapı, lipit çekirdeği ve onu örten fibröz kapaktan oluşur.
Bu iki bileşenin oranı, plağın davranışını belirler ve klinik açıdan son derece önemlidir.
Kararlı plakta kapak kalın, lipit çekirdeği küçüktür.
Bu tür plaklar yavaş büyür ve eforla ortaya çıkan angina yapar.
Kararsız plakta ise kapak incedir, lipit çekirdeği büyük ve iltihabi hücreler yoğundur.
Bu yapı yırtılmaya elverişlidir; yırtıldığında üzerinde pıhtı oluşur.
Bu düzenek, akut koroner sendromların temelidir.
Bu bilgiden alanın en önemli kavrayışlarından biri doğar.
Damarı en çok daraltan plak, kalp krizine yol açan plak olmak zorunda değildir.
Nitekim olayların önemli bir bölümü, hafif ya da orta darlık yapan plakların yırtılmasıyla gelişir.
Bu nedenle darlık derecesi, gelecekteki olayları öngörmede sınırlı değer taşır.
Bu kavrayış, tedavi anlayışını kökten değiştirmiştir.
Amaç yalnızca darlığı açmak değil, plağı kararlı hâle getirmektir.
Statin tedavisinin yararı büyük ölçüde bu etkiye dayanır.
Bu ilaçlar lipit çekirdeğini küçültür, kapağı kalınlaştırır ve iltihabı azaltır.
Bu düzenek, statinlerin neden darlığı belirgin biçimde açmadan olayları azalttığını açıklar.
Aynı nedenle, kararlı hastalıkta stent uygulamasının ölüm ve enfarktüs riskini azaltmaması anlaşılır olur.
Plaklarda kalsiyum birikimi görülür; bu, görüntülemede saptanabilir.
Koroner kalsiyum skoru, risk değerlendirmesinde kullanılır.
Deri bağlamında plak, deriden kabarık ve belirli bir çapı aşan lezyondur.
Sedeften daha geniş olmasıyla papülden ayrılır; bu ayrım tanımsaldır.
Sedef hastalığı, bu tür lezyonların en tipik örneğidir.
Terim ayrıca multipl sklerozda demiyelinizasyon odakları ve diş yüzeyindeki bakteri tabakası için de kullanılır.
Eş anlamlılar
- Ateromatöz plak
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Kumar V ve ark., Robbins and Cotran Pathologic Basis of Disease, 10. baskı, 2020.