Adenom
Adenom (İng. adenoma), bez yapısındaki epitel dokusundan köken alan iyi huylu tümördür.
Etimoloji
Yunanca aden (bez) sözcüğüne kitle belirten -oma ekinin getirilmesiyle oluşmuştur.
Klinik bağlam
Tümör iyi huyludur; sınırları belirgindir, çevre dokuyu istila etmez ve uzak organlara yayılmaz.[1] Buna karşın iyi huylu olması, klinik açıdan önemsiz olduğu anlamına gelmez. İki temel yolla sorun yaratır: kötü huylu dönüşüm potansiyeli taşıması ve hormon salgılaması. Bu iki özellik, adenomların neden izlenmesi ya da çıkarılması gerektiğini açıklar.
Kötü huylu dönüşümün en bilinen örneği kalın bağırsak polipleridir. Adenomatöz polipler, yıllar süren basamaklı bir süreçle adenokarsinoma dönüşebilir; bu sürecin yavaşlığı, taramanın etkili olmasını sağlar. Kolonoskopi sırasında poliplerin çıkarılması yalnızca tanı değil, kanser önleme işlemidir; bu uygulama, tarama programlarının en somut kazanımıdır. Dönüşüm riski, polibin boyutu, sayısı ve mikroskobik yapısıyla ilişkilidir; villöz yapı ve displazi varlığı riski artırır. Bu ölçütler, izlem aralığının belirlenmesinde kullanılır.
Hormon salgılayan adenomlar, iç salgı bezlerinde görülür ve bulgular salgılanan hormona göre şekillenir. Hipofizde prolaktinoma süt gelmesi ve adet düzensizliği, büyüme hormonu salgılayan tümör akromegali, ACTH salgılayan tümör Cushing hastalığı yapar. Paratiroit adenomu hiperkalsemiye, adrenal adenom ise dirençli hipertansiyon ve hipokalemi ile giden birincil hiperaldosteronizme yol açar. Bu tablolarda kitle küçük olsa bile klinik etki büyüktür; bu nedenle boyut, önemi belirlemez.
Görüntülemenin yaygınlaşmasıyla rastlantısal saptanan adenomlar önemli bir sorun hâline gelmiştir. Adrenal bezde saptanan kitlelerde iki soru yanıtlanmalıdır: hormon salgılıyor mu ve kötü huylu olma olasılığı var mı. Bu değerlendirme yapılmadan izlem kararı verilmesi, sessiz hormon fazlalığının gözden kaçmasına yol açar. Adrenal kitlelerde cerrahi öncesi feokromositomanın dışlanması yaşamsaldır; bu adımın atlanması ameliyat sırasında ölümcül hipertansif krize neden olabilir. Karaciğerde görülen hepatosellüler adenom, doğum denetim hapı kullanımıyla ilişkilidir ve büyük lezyonlar kanama ile dönüşüm riski taşır.
Eş anlamlılar
- İyi huylu bez tümörü
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Kumar V ve ark., Robbins and Cotran Pathologic Basis of Disease, 10. baskı, 2020.