Adenokarsinom
Adenokarsinom (İng. adenocarcinoma), bez yapısındaki epitel dokusundan köken alan kötü huylu tümördür.
Etimoloji
Yunanca aden (bez), karkinos (yengeç) ve -oma (kitle) sözcüklerinden türetilmiştir.
Klinik bağlam
Tümör, salgı yapan bez hücrelerinden kaynaklanır ve mikroskobik olarak bez benzeri yapılar oluşturmasıyla tanınır.[1] Bu köken, yassı hücreli karsinomdan ayrılan temel özelliktir; iki tümör tipi aynı organda görülse bile davranışları ve tedavileri farklıdır. Bez dokusu vücutta yaygın olduğundan, bu tümör tipi sindirim sistemi, akciğer, meme, prostat ve pankreas gibi çok sayıda organda görülür ve kanserlerin önemli bir bölümünü oluşturur.
Belirli organlarda bu tümör tipinin sıklığı zamanla değişmiştir ve bu değişim risk etkenlerindeki dönüşümü yansıtır. Akciğerde eskiden yassı hücreli tip baskındı; günümüzde adenokarsinom en sık tiptir ve akciğerin çevresel bölümlerinde yerleşme eğilimi gösterir. Bu yerleşim, öksürük ve kanlı balgam gibi merkezî belirtilerin geç ortaya çıkmasına ve tanının gecikmesine yol açar. Yemek borusunda da benzer bir kayma yaşanmıştır; alt uçta görülen adenokarsinom, kronik reflü ve Barrett özofagusu zemininde gelişir ve sıklığı artmıştır. Midede ise tam tersine gövde yerleşimli tümörler azalırken kardia bölgesi tümörleri artmıştır.
Öncü lezyonların varlığı, bu tümör tipinin önemli bir özelliğidir ve tarama programlarının dayanağını oluşturur. Kalın bağırsakta adenomatöz polipler, mide mukozasında bağırsak tipi değişim ve yemek borusunda Barrett epiteli bu kapsamdadır. Bu basamaklı ilerleme, lezyonların erken evrede saptanıp çıkarılmasıyla kanserin önlenebileceğini gösterir; kolonoskopi ile polip çıkarılması bu ilkenin en başarılı uygulamasıdır.
Tanı, doku örneğinin incelenmesiyle konur; kökeni belirsiz tümörlerde immünhistokimyasal belirteçler yol gösterir. Günümüzde patolojik değerlendirme yalnızca tip belirlemekle kalmaz, tedaviyi de yönlendirir. Akciğer adenokarsinomunda belirli gen değişikliklerinin araştırılması hedefe yönelik ilaç seçimini, meme kanserinde hormon almacı ve HER2 durumu tedavi planını belirler. Bu nedenle yeterli ve uygun biçimde işlenmiş doku alınması, tedavinin ön koşuludur. Müsin üreten alt tipler ve taşlı yüzük hücreli biçim daha saldırgan seyreder; karın zarına yayılım eğilimi gösterir.
Eş anlamlılar
- Bez kanseri
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Kumar V ve ark., Robbins and Cotran Pathologic Basis of Disease, 10. baskı, 2020.