Epitel
Epitel (İng. epithelium; Yun. epi üzerinde, thele meme ucu), vücut yüzeylerini ve boşlukları döşeyen örtü dokusudur.
Etimoloji
Yunanca epi (üzerinde) ve thele (meme ucu) sözcüklerinden türetilmiştir; terim ilk kez meme ucundaki ince örtü için kullanılmıştır.
Klinik bağlam
Doku, hücrelerin dizilişine ve biçimine göre sınıflandırılır; bu yapı, bulunduğu bölgenin işleviyle doğrudan ilişkilidir.[1] Emilimin gerçekleştiği bağırsakta tek katlı, aşınmaya dayanması gereken deri ve yemek borusunda çok katlı yassı epitel bulunur. Solunum yollarında tüylü ve salgı yapan hücreler yer alır; bu düzen, salgının yakalanıp yukarı süpürülmesini sağlar. Bu yapı-işlev uyumu bilindiğinde, bir bölgede olağan olan epitelin başka bir bölgede görülmesinin neden anormal sayıldığı anlaşılır.
Bu değişime metaplazi denir ve uyum sağlayıcı ancak riskli bir yanıttır. Barrett özofagusunda, asit hasarına karşı yemek borusunda bağırsak tipi epitel gelişir; bu değişim koruyucu olsa da kanser öncüsüdür ve izlem gerektirir. Sigara içenlerde solunum yollarındaki tüylü epitelin yerini çok katlı yassı epitel alır; bu değişim temizleme düzeneğini ortadan kaldırır ve kronik öksürükle enfeksiyona yatkınlığı açıklar. Mide antrumunda görülen bağırsak tipi değişim ise kanser gelişim basamaklarından biridir.
Epitel, aynı zamanda etkin bir bariyerdir. Hücreler arasındaki sıkı bağlantılar, maddelerin denetimsiz geçişini engeller; bu bağlantıların bozulması iltihaplı bağırsak hastalıklarında ve sepsiste bakteriyel geçişe zemin hazırlar. Doku damarsızdır ve beslenmesini altındaki bağ dokusundan yayılım yoluyla sağlar; bu özellik, kalınlaşan epitel tabakalarında beslenmenin neden sınırlı kaldığını açıklar. Altında yer alan bazal membran ise klinik açıdan belirleyicidir: kötü huylu hücrelerin bu zarı aşıp aşmadığı, yerinde karsinom ile istilacı kanser ayrımını yapar ve evrelemenin temelini oluşturur.
Vücuttaki kanserlerin büyük bölümü bu dokudan köken alır ve karsinom olarak adlandırılır. Köken alınan epitel tipi, tümörün adını ve davranışını belirler; yassı hücreli karsinom ve adenokarsinom bu ayrımı yansıtır. Bu nedenle patolojik tanıda epitel belirteçlerinin gösterilmesi, kökeni belirsiz tümörlerin sınıflandırılmasını sağlar. Epitel ayrıca hızlı yenilenen bir dokudur; bu özellik, kemoterapi ve radyoterapinin neden ağız içi yaralara, ishale ve saç dökülmesine yol açtığını açıklar.
Eş anlamlılar
- Örtü dokusu
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Kumar V ve ark., Robbins and Cotran Pathologic Basis of Disease, 10. baskı, 2020.