Mukoza

Mukoza (İng. mucosa; Lat. mucus sümük), vücut boşluklarını ve iç organların yüzeyini döşeyen, salgı üreten örtü dokusudur.

Etimoloji

Latince mucus (salgı) sözcüğünden türetilmiştir.

Yapı üç katmandan oluşur: yüzeydeki epitel, altındaki bağ dokusu ve ince bir kas tabakası.^[1]

Epitel tipi, bulunduğu bölgenin işlevine göre değişir; bu uyum klinik açıdan belirleyicidir.

Emilimin gerçekleştiği bağırsakta tek katlı, aşınmaya dayanması gereken yemek borusunda çok katlı epitel bulunur.

Bu nedenle bir bölgede normal olan epitelin başka bir bölgede görülmesi, hastalık göstergesidir.

Bu değişime metaplazi denir ve uyum sağlayıcı ancak riskli bir yanıttır.

Barrett özofagusu bunun klasik örneğidir; asit hasarına karşı yemek borusunda bağırsak tipi epitel gelişir.

Bu değişim kanser öncüsüdür ve izlem gerektirir.

Mukoza yalnızca bir örtü değil, etkin bir bariyerdir.

Bariyer üç ögeye dayanır: sıkı bağlantılarla birbirine tutunan hücreler, üzerini kaplayan mukus tabakası ve bağışıklık hücreleri.

Bu bağışıklık dokusu, vücuttaki bağışıklık hücrelerinin önemli bir bölümünü barındırır.

Bu nedenle mukoza, dış dünyayla en geniş temas alanını oluşturur ve savunmanın ön hattıdır.

Salgısal IgA, bu savunmanın temel antikorudur; mikroorganizmaların yapışmasını engeller.

Bariyerin bozulması, birçok hastalığın ortak düzeneğidir.

Nonsteroid antiinflamatuar ilaçlar, koruyucu prostaglandin üretimini azaltarak mide mukozasını savunmasız bırakır.

Kemoterapi ve radyoterapi, hızlı bölünen mukoza hücrelerini etkiler; mukozit gelişir.

Bu tablo, ağız içinde ağrılı yaralar ve bağırsaklarda ishalle belirir.

Mukozitin en önemli sonucu, bariyerin açılmasıyla bağırsak bakterilerinin kana geçmesidir.

Bu düzenek, nötropenik hastada ateşin sık nedenidir ve bakteriyemi kaynağını açıklar.

Ağız bakımı, bu komplikasyonun önlenmesinde etkili ve basit bir önlemdir.

Kuruluk da bariyeri bozar; Sjögren sendromunda ağız ve göz mukozası etkilenir.

Mukoza tutulumu, sistemik hastalıkların tanısında yol göstericidir.

Behçet hastalığında ağız ve genital aftlar, Stevens-Johnson sendromunda ise yaygın mukoza erozyonları görülür.

İlaç kullanımı sonrası ortaya çıkan mukoza tutulumu, ağır aşırı duyarlılık tepkisini düşündürür ve acildir.

Endoskopik incelemelerde mukoza görünümü ve biyopsi, tanının temelini oluşturur.

↑ Kumar V ve ark., Robbins and Cotran Pathologic Basis of Disease, 10. baskı, 2020.