Aerosol

Aerosol (İng. aerosol), gaz içinde asılı kalan çok küçük katı ya da sıvı parçacıklardan oluşan karışımdır.

Etimoloji

Yunanca aer (hava) sözcüğü ile solüsyon teriminin kısaltılmasından türetilmiştir.

Klinik bağlam

Kavramın klinik değeri, parçacık boyutunun solunum yollarındaki yerleşimi belirlemesine dayanır. Büyük parçacıklar üst solunum yollarında tutulur; belirli bir boyutun altındakiler ise küçük hava yollarına ve alveollere ulaşabilir. Bu ilişki, hem ilaç tedavisinin hem enfeksiyon bulaşının temelini oluşturur. İnhaler ilaçların etkinliği bu nedenle yalnızca ilacın kendisine değil, parçacık boyutuna ve uygulama tekniğine bağlıdır; yanlış teknikle kullanılan bir cihaz, ilacın büyük bölümünün ağız içinde kalmasına yol açar. Bu durum, tedaviye yanıtsızlığın en sık ve en kolay düzeltilebilir nedenidir. Ara haznenin kullanılması, çocuklarda ve iş birliği kurulamayan hastalarda akciğere ulaşan miktarı belirgin biçimde artırır.

Enfeksiyon denetimi bağlamında damlacık ile aerosol ayrımı, alınacak önlemleri doğrudan belirler. Damlacıklar ağırdır ve kısa mesafede yere düşer; cerrahi maske bu bulaş için yeterlidir. Aerosoller ise havada asılı kalır, ortamda birikir ve uzak mesafeye taşınabilir; bu durumda yüksek filtreli maske ve havalandırma önlemleri gerekir. Tüberküloz, kızamık ve suçiçeği bu grupta yer alır. Bu ayrımın karıştırılması, hem gereksiz izolasyona hem korumasız kalmaya yol açar.

Belirli tıbbi işlemler, normalde damlacık yayan bir hastada aerosol oluşumuna neden olur; bu işlemler aerosol üreten girişimler olarak adlandırılır. Entübasyon, aspirasyon, bronkoskopi, nebülizatörle ilaç uygulaması ve yüksek akımlı oksijen tedavisi bu kapsamdadır. Bu işlemler sırasında ek koruyucu önlem alınması, sağlık çalışanı güvenliğinin temel bileşenidir ve salgın dönemlerinde belirleyici olmuştur.

Uygulama açısından ölçülü doz inhaler, kuru toz inhaler ve nebülizatör arasındaki seçim, hastanın soluk alma gücüne ve iş birliğine göre yapılır. Kuru toz cihazları yeterli akım hızı gerektirir; ağır atakta hasta bu akımı sağlayamaz. Nebülizatör kullanımı ise aerosol oluşturduğundan bulaşıcı hastalık kuşkusunda dikkat gerektirir. Aerosoller ayrıca mesleki akciğer hastalıklarının nedenidir; silika, asbest ve organik tozlar bu yolla akciğere ulaşır ve yıllar süren maruziyet sonrası hastalık oluşturur.

Eş anlamlılar

• Asılı parçacık
• İnhalasyon aerosolü

İlgili terimler

• Astım
• Enfeksiyon kontrolü
• Tüberküloz
• Kronik obstrüktif akciğer hastalığı
• Havayolu