Aksesuar sinir
Aksesuar sinir (İng. accessory nerve; Lat. nervus accessorius), sternokleidomastoid ve trapez kaslarını uyaran on birinci kafa çiftidir.
Etimoloji
Latince accessorius (yardımcı, ek) sözcüğünden türetilmiştir.
Klinik bağlam
Sinir, omuriliğin üst boyun segmentlerinden çıkan liflerden oluşur; bu lifler büyük delikten kafa boşluğuna girer ve juguler delikten yeniden dışarı çıkar.[1] Yalnızca hareket lifleri taşır. Sternokleidomastoid kası başın karşı tarafa döndürülmesini, trapez kası ise omuzun kaldırılmasını ve kürek kemiğinin göğüs duvarına sabitlenmesini sağlar. Muayenesi basittir: hastadan omuzlarını dirence karşı kaldırması ve başını dirence karşı yana çevirmesi istenir; sternokleidomastoid kasının başı karşı tarafa çevirdiği bilinmelidir.
Klinik açıdan en önemli özelliği, boynun arka üçgeninde yüzeyel bir seyir izlemesidir; bu bölgede yalnızca ince bir fasya ile örtülüdür ve cerrahi girişimlerde kolayca zedelenir. Boyunda lenf düğümü biyopsisi, en sık iyatrojenik yaralanma nedenidir; boyun disseksiyonu ve santral kateter girişimleri diğer nedenlerdir. Bu nedenle arka üçgende yapılan görünüşte küçük girişimler bile, sinirin seyri bilinerek yapılmalıdır. Yaralanma çoğu kez ameliyat sırasında fark edilmez ve hasta haftalar sonra omuz yakınmalarıyla başvurur.
Felç tablosu tipiktir ve tanınması kolaydır. Trapez kası zayıfladığında omuz düşer, kürek kemiği dışa ve aşağı kayar, kolun baş üzerine kaldırılması kısıtlanır. Kürek kemiğinin iç kenarı öne doğru kalkarak kanatlaşma oluşturur; bu bulgu, uzun torasik sinir felcinde görülen kanatlaşmadan ayrılmalıdır. Aksesuar sinir felcinde kanatlaşma kol yana açıldığında belirginleşir ve kürek kemiği dışa kayar; uzun torasik sinir felcinde ise kol öne itildiğinde belirginleşir ve kürek kemiği içe kayar. Bu ayrım, muayenede yapılacak iki basit manevrayla ortaya konur.
Yaralanmanın sonuçları hafife alınmamalıdır. Kalıcı omuz ağrısı, hareket kısıtlılığı ve donuk omuz gelişimi sık görülür; hastanın çalışma kapasitesi belirgin biçimde etkilenebilir. Bu nedenle erken tanı ve fizyoterapiye zamanında başlanması önemlidir; elektromiyografi tanıyı doğrular ve iyileşme olasılığını değerlendirmede kullanılır. Kesilme kuşkusunda erken cerrahi onarım gündeme gelir. Diğer nedenler arasında boyun travması, juguler delik bölgesindeki tümörler ve motor nöron hastalıkları yer alır; juguler delik sendromunda dokuzuncu ve onuncu kafa çiftleri de birlikte etkilenir ve yutma güçlüğü ile ses kısıklığı eşlik eder.
Eş anlamlılar
- Nervus accessorius
- On birinci kafa çifti
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Standring S (ed.), Gray's Anatomy, 42. baskı, 2021.