Boyun disseksiyonu

Boyun disseksiyonu (İng. neck dissection), baş boyun kanserlerinde boyun lenf düğümlerinin sistematik olarak çıkarılması ameliyatıdır.

Etimoloji

Latince dissecare (ayırarak kesmek) fiilinden türetilmiştir.

Klinik bağlam

Boyun lenf düğümleri, çıkarılan alanlara göre altı düzeye ayrılır ve her düzey belirli bölgelerin lenfatik drenajını alır. Bu haritalama, hangi tümörde hangi düzeylerin çıkarılacağını belirler; ağız boşluğu tümörlerinde üst düzeyler, gırtlak tümörlerinde orta düzeyler öncelikli risk altındadır. Lenf düğümü tutulumu, baş boyun kanserlerinde sağkalımı en çok etkileyen tek etkendir; bu nedenle boyun değerlendirmesi evrelemenin merkezinde yer alır.

Ameliyatın kapsamı zaman içinde daralmıştır. Klasik radikal biçimde lenf düğümleriyle birlikte aksesuar sinir, iç juguler ven ve sternokleidomastoid kas çıkarılırdı; bu, kalıcı omuz işlev kaybına yol açardı. Günümüzde bu yapıların korunduğu modifiye radikal ve yalnızca risk altındaki düzeylerin çıkarıldığı seçici biçimler yeğlenir; onkolojik sonuçların eşdeğer olduğu, buna karşın işlevsel sonuçların belirgin biçimde daha iyi olduğu gösterilmiştir. Bu değişim, cerrahide işlev korumanın nasıl önem kazandığını gösteren örneklerdendir.

Sinir yaralanmaları, komplikasyonların başında gelir ve bilinmesi gerekir. Aksesuar sinirin zedelenmesi trapez kası güçsüzlüğüne, omuz düşmesine, kürek kemiği kanatlaşmasına ve kalıcı omuz ağrısına yol açar; korunmuş olsa bile gerilmeye bağlı geçici işlev kaybı görülebilir ve erken fizyoterapi gerekir. Yüz sinirinin çene dalının yaralanması dudak asimetrisi, hipoglossal sinir yaralanması dilde tek yanlı zayıflık, frenik sinir yaralanması ise diyafragma felci oluşturur. Torasik kanalın zedelenmesi, sol tarafta şilöz akıntıya neden olur ve beslenme düzenlemesi ile onarım gerektirir.

Ameliyat kararında görüntüleme ve klinik evre belirleyicidir. Boyunda klinik olarak tutulum saptanmayan ancak gizli metastaz olasılığı yüksek tümörlerde koruyucu seçici disseksiyon uygulanır; alternatif olarak sentinel lenf düğümü biyopsisi seçilmiş olgularda kullanılmaktadır. Cerrahi sonrası patolojik incelemede kapsül dışı yayılım ve tutulu düğüm sayısı, ek tedavi kararını belirler. Ameliyat sonrası dönemde omuz rehabilitasyonu, lenfödem yönetimi ve konuşma ile yutma desteği bakımın ayrılmaz parçalarıdır.

Eş anlamlılar

• Boyun diseksiyonu

İlgili terimler

• Ağız kanseri
• Lenf düğümü
• Aksesuar sinir
• Metastaz
• Lenfödem