Retinoid
Retinoid (İng. retinoid), A vitamini ve türevlerinin oluşturduğu, hücre farklılaşmasını ve çoğalmasını düzenleyen bileşik grubudur.
Etimoloji
Retina sözcüğünden türetilmiştir; A vitamininin görme işlevindeki rolüne gönderme yapar.
Klinik bağlam
Bileşikler, hücre çekirdeğindeki reseptörlere bağlanarak gen anlatımını değiştirir; keratinizasyonu düzenler, sebum üretimini azaltır ve iltihabi süreçleri baskılar.[1] Bu etkiler, dermatolojideki geniş kullanım alanını açıklar. Yerel biçimleri akne, fotoyaşlanma ve keratinizasyon bozukluklarında; sistemik biçimleri ağır akne, sedef hastalığı ve belirli lösemi türlerinde kullanılır.
İzotretinoin, ağır nodülokistik aknede kalıcı düzelme sağlayan tek ilaçtır ve kalıcı iz gelişimini önler. Yerel retinoidler ise komedon oluşumunu doğrudan hedefler; bu nedenle yalnızca komedonların bulunduğu aknede antibiyotik yerine ilk seçenektir. Tedavinin başında geçici kötüleşme ve tahriş beklenen bir durumdur; bu bilginin verilmemesi, ilacın erken bırakılmasının başlıca nedenidir. Uygulamanın akşam yapılması ve az miktarda kullanılması tahrişi azaltır.
En kritik güvenlik konusu gebelikte kesin sakıncalı olmalarıdır; bu bileşikler güçlü teratojendir ve ağır doğumsal anomalilere yol açar. Bu nedenle üreme çağındaki kadınlarda sistemik kullanım, gebelik önleme programı kapsamında yürütülür: tedaviden önce ve süresince gebelik testi, etkili korunma ve tedavi bittikten sonra belirli bir süre daha korunma zorunludur. Bu kuralların uygulanmaması, önlenebilir ağır anomalilerin nedenidir.
Diğer yan etkiler izlemi gerektirir. Dudak ve deri kuruluğu neredeyse tüm hastalarda görülür; burun kuruluğuna bağlı kanama sıktır. Karaciğer enzimleri ve trigliserit düzeyleri yükselebilir, bu nedenle tedavi süresince izlenir. Kas ağrısı, gece görme bozukluğu ve kafa içi basınç artışı bildirilmiştir; tetrasiklinlerle birlikte kullanım bu riski artırdığından kaçınılmalıdır. Ruhsal etkiler ve depresyon konusundaki tartışma sürmektedir; nedensellik kesinleşmemiş olmakla birlikte, tedavi süresince ruhsal durumun sorgulanması önerilir. Ayrıca tedavi sırasında ve sonrasında bir süre kan bağışı yapılmamalıdır.
Eş anlamlılar
- A vitamini türevi
İlgili terimler
Kaynaklar
- ↑ Bolognia JL ve ark., Dermatology, 4. baskı, 2018.