Akne

Akne (İng. acne; Yun. akme uç, doruk), kıl kökü ve yağ bezi biriminin tıkanması ve iltihaplanmasıyla giden yaygın deri hastalığıdır.

Etimoloji

Yunanca akme (uç, sivrilik) sözcüğünden türetildiği kabul edilir.

Klinik bağlam

Hastalığın oluşumunda dört süreç birlikte rol oynar ve tedavi seçenekleri bu süreçlerin hangisini hedeflediğine göre belirlenir. Bunlar, kıl kökü ağzındaki hücrelerin anormal keratinizasyonu, androjen etkisiyle artan sebum üretimi, Cutibacterium acnes bakterisinin çoğalması ve iltihabi yanıttır. Tıkanan birim önce komedon oluşturur; iltihap eklendiğinde papül, püstül, nodül ve kist gelişir. Bu ayrım tedavide belirleyicidir: yalnızca komedonların bulunduğu tabloda antibiyotik gereksizdir, retinoid temelli yaklaşım uygundur.

Yaygın yanlış inanışların düzeltilmesi klinik yaklaşımın parçasıdır. Hastalık kirlilikten kaynaklanmaz; yüzün sık ve sert yıkanması deri engelini bozarak tabloyu ağırlaştırır. Beslenmenin rolü sınırlıdır; yüksek glisemik yüklü beslenme ve süt tüketimiyle ilişki bildirilmiştir, ancak çikolata ve yağlı yiyeceklerin doğrudan neden olduğu gösterilmemiştir. Sivilcelerin sıkılması iltihabı derine iter ve iz bırakma riskini artırır. Bu bilgilerin hastaya açıklanması, tedaviye uyumu belirgin biçimde artırır.

Değerlendirmede altta yatan nedenlerin araştırılması gerekebilir. Kadınlarda adet düzensizliği, aşırı kıllanma ve saç dökülmesi eşlik ediyorsa polikistik over sendromu ve androjen fazlalığı araştırılmalıdır. Ani başlayan, ağır ve tedaviye dirençli tablolarda ilaç kullanımı sorgulanmalıdır; kortikosteroidler, anabolik steroidler, lityum ve bazı antiepileptikler bilinen nedenlerdir. Kozmetik ürünlerin ve saç bakım maddelerinin yol açtığı biçim, alın ve saç çizgisi çevresinde yoğunlaşır.

Hastalığın en önemli uzun dönem sonucu iz ve pigment değişikliğidir; bu nedenle tedavinin geciktirilmemesi esastır. Ağır ve nodülokistik tablolarda erken sistemik tedavi, kalıcı iz gelişimini önler. İzotretinoin ağır olgularda etkilidir; gebelikte kesin sakıncalıdır ve tedavi süresince etkili korunma zorunludur, bu nedenle kadın hastalarda gebelik önleme programı uygulanır. Antibiyotiklerin tek başına ve uzun süre kullanılması direnç gelişimine yol açtığından, benzoil peroksit ya da retinoidle birlikte ve süre sınırlı kullanılır. Hastalığın ruhsal etkileri hafife alınmamalıdır; kaygı, sosyal çekilme ve depresyon sıklığı artmıştır ve tedavi kararında bu boyut da göz önüne alınır.

Eş anlamlılar

• Sivilce
• Akne vulgaris

İlgili terimler

• Sebase bez
• İzotretinoin
• Polikistik over sendromu
• Rozasea
• Komedon